Uygarlıkları gelecekte adlarından söz ettirecek olan bilimde, mimaride, sanatta özetle hayatın her alanında insanlığa bıraktıkları mirastır.

Bu mirasa konu bir şehirdeki, ilçedeki, köydeki hayatı etkileyen örfler, adetler, gelenekler, bayramlar, düğünler, giysiler, onların üretim şekilleri de dahildir.

Whatsapp Image 2026 11 16 At 09.34.21

Önemli olan bu eserlerle hafızalara düşülen bu notları yeni kuşaklarda müze,kitap makale, resim, mektup, anı ya da sergilerle kalıcı hale getirmek, şehre ilişkin ortak bir hafıza oluşturmaktır.

İşte konumuz olan “Dünden Bu Güne Yenbaza ve Yenbazılıla Albümü” ortak bir hafızanın oluşmasına hizmet eden örnek bir çalışmadır.

Bu ortak hafızanın içeriği:

Hafızalarda kalan çocukluğumuzun oyunları... Cambazhane... Yeşilçam’ın Yenipazar’ı... Mahalle fırınları ve imece kültürü... Kaybolan meslekler... Çittaslow kültürü,

Bereketli toprakların hikâyesi... Yenipazar’ın lezzetleri... Siyah beyaz fotoğraflar... Yenipazar’a özgü deyişler,

Yenipazar şivesi ve deyimler sözcüğü... Esnaf ve zanaatkârlar... Yel değirmeni ve renkli merdivenler... Emekliler... Makaleler.

Hafıza oluşuna yönelik yapılan söyleşiler:

Grup yöneticileri... İş İnsanı, Namık Kemal Daylan... Eski Belediye Başkanı Yüsran Erden... Bayındırlık ve İskân eski Bakanı Cengiz Altınkaya...İş insanı A. Rıza Avcı’dan oluşuyor.

Bilgi ve birikimleriyle ortak hafıza oluşumuna yazılarıyla destek verenler:

Abdullah Kırkık... Yasemin Çiftçi Donduran... Erdoğan Günal...Nihat Atay...Selim Soydemir...Emel Şahin,

Abdullah Sözen... Namık Gezer... Mustafa Tarzan... Alaiddin Algın... Selim Akgül... Levent Sabancı... Ergenç Çataltuğ,

Mustafa Dönmez... Betül Tütüncüoğlu...Hacer Boden... Nevzat Arslan gibi Yenipazarlılar.

Bu yazılar sayesinde Mehmet Kılavuz’un Anıt Kabir inşasında kullanılmak üzere Cumhurbaşkanı, Milli Şef İsmet İnönü’ye 6 Nisan 1944 tarihli alındı belgesiyle gönderdiği 630 TL bağışın hikâyesini torun Yasemin Çakır’dan öğreniyoruz.

Dünden Bu güne Yenibaza ve Yenibazalıla Albümü’nün hikâyesi önsözde şöyle anlatılıyor:

”Bu kitap siyah beyaz karelerden yükselen kahkahaları, eski pazaryerlerinin neşesini, tarlalarda dökülen alın terlerini ve “Yenipazar’ı ev yapan o eşiz sıcaklığı anlatıyor. “Yenbaza” sadece nostaljik bir yolculuk değil, aynı zamanda bu toprağın kimliğine saygı duruşudur,” dendikten sonra devamında:

“Her fotoğraf bir zaman kapsülüdür. Ancak bu kitapta fotoğraflar sessiz değil;onlar konuşuyor,anlatıyor ve sizi o anın tam içine davet ediyor.Kulak verin;çünkü bu ses Yenipazar’ın ta kendisidir,” tespitinin devamında:

“Bazı şehirler vardır, yalnızca sokaklarından geçersiniz.Bazı şehirler ise her adımınızda çocukluğunuzu,dostluklarınızı ve geçmişinizi yeniden yaşatır.İşte Yenbaza yani güzel ilçemiz Yenipazar tam da böyle bir yerdir,”denmesinin ardından bu kitabın asıl amacının:

“Yenipazar’ın” yaşam kültürünü, geleneklerini, insan ilişkilerini, kaybolmaya yüz tutmuş değerlerini ve ortak hafızasını gelecek kuşaklara aktarmayı amaçlayan bir kültür hazinesidir.

Her fotoğraf, her sokak ve her insan geçmişten bu güne uzanan ayrı bir hikâye anlatmaktadır,” deniyor.

Çocuk oyunlarının anlatıldığı bölümde günümüz çocuklarının tatmadıkları, büyük olasılıkla ilerleyen süreçte de tatmayacakları bir zevkten söz edilir:

“O yıllarda çocuklar teknoloji ile değil, birbirleriyle büyürdü. En büyük mutluluk ise akşam ezanına kadar sokakta oynamaktı,”

Çünkü o yıllarda sokaktaki çocuklar kardeş gibiydiler. Her aile ayrım yapmadan bütün çocukları himaye ederdi.

Sokağın hatta mahallenin büyükleri hatasını gördüklerinde uyardıklarından çocuklar sokak ve komşu büyüklerinden de sakınır, çekinirlerdi.

Diğer taraftan insanlar da birlikte yaşlanırlardı yazları Haziran ve Kasım ayları arası bahçesi olanlar bahçeye göçerler ihtiyacı olan sebzeyi, karpuzu, kavunu, meyveyi yetiştirirler kendinden artanı satarak diğer ihtiyaçlarını karşılarlardı.

Onlar besledikleri kuzuyla kurbanlık ihtiyacını, inekle süt, yoğurt, kesik ve kaymağını karşıladıktan sonra geri kalanını satardı.

Tarlasında pamuğun arasına serpiştirdiği tohumdan bamyasını, susamını karşılar, kenarlara diktiği börülceye, domatese para vermezdi.

Yenipazarlı kış sezonunu zeytinlikte geçirdiği için her ağacın bir hikayesi vardır.Zeytin hasadı bittikten sonra imarı yapılır, kalan ağaç dipleri çapalanır, zararlı otları,çalılar temizlenir.

İnsanlar akşamleyin eve dönerken atına, eşeğine yüklediği otla ineğinin yemini, odunla evinin yakacağını temin ederdi.

Demem o ki, geçmişte bahçeler günümüzdeki gibi ins.cin top atan yerler değildi tıpkı şehir gibi radyolardan ajansların,yurttan seslerin dinlendiği,kır kahvelerin şenlendiği tıpkı şehir gibi ortak yaşam alanlarıydı,

Dili olsa da söyleseler... Ovaları yazları gece, gündüz çalışan su motorları sesi inletirdi. Zeytinliklerde karatavuk, sığırcık sesine insan sesi eşlik ederdi.

Velhasıl Yenipazar; geçimini topraktan sağlayan çalışkan Yörük Ali Efe’nin dediği gibi alçak gönüllü, gözü tok geçimini alın terine borçlu homojen bir şehirdi.

Onun içindir ki:

Milli Mücadele sonrası İzmir’e yerleşen ve geçirdiği kazanın ardından memleketi, Aydın’a dönme kararı alan Yörük Ali Efe’nin tercihinin Yenipazar olması kendi deyişiyle:“Halkının toprakla uğraşan mütevazı insanlar olmasıydı.”

Son tahlilde şehirlerin ortak hafızası insanların bıraktıkları kültür mirası ve tarihe düştükleri notlarla oluşur.

”Dünden Bu Güne Yenbaza ve Yenbazılıla Albümü” de Yenipazar’ın sözlü anlatımlarda yaşayan ortak hafızasının kalıcı hale gelmesine hizmet edecek bir kültür mirasıdır.