Büyük Menderes Nehri, 584 km’lik uzunluğu ile Ege Bölgesi’nin en büyük akarsuyudur. Aydın, Denizli, Afyon, Uşak illerinin büyük bölümünün sularını Ege Denizi’ne ulaştırır. Evsel atık sular, endüstriyel atık sular, jeotermal sular ile tarımsal alanlarda yanlış gübre-pestisit kullanımı etkileriyle kirletilmektedir. Havzaya bakıldığında, üreticinin çok ürün beklentisi sonucu toprağı ve biyolojik çeşitliliği kimyasallarla acımasızca yok edişi, nüfus artışları ile doğal dengelerinin bozulduğu görülür. Atık alıcı ve taşıyıcı ortamı olarak işlevini sürdüren Büyük Menderes’e, tarımsal, evsel ve endüstriyel atıkların deşarj edilmesi, milyonlarca yılda oluşan ekolojik dengelerin kısa sürede bozulması sonucunu getirmiştir.
Havzada Büyük Menderes Nehri’ne atık sularını arıtmadan boşaltan 20 türde, çok sayıda endüstri kuruluşu mevcuttur. Ayrıca, Büyük Menderes Nehri Havzası’ndaki 200’e yakın belediyeden sadece altısında kanalizasyon şebekesinde arıtma bulunmaktadır. Aşağı havzalarda ise kirlilik daha da yoğunlaşmakta ve nehir ekosistemi yok olmak üzeredir. Sadece evsel atık olarak 100 milyon ton atık su her yıl Menderes’e boşaltılmaktadır. Sanayi tesislerinin boşalttığı miktar ise daha fazladır. Yine milyonlarca ton tarımsal drenaj suyu da aynı yoldan Menderes’e akıtılmaktadır.
Büyük Menderes’in kirlenmesi bitkileri, hayvanları ve doğal olarak da insanları doğrudan etkilemektedir. Örneğin, Denizli havzasındaki Çürüksu koluna sanayi kuruluşları tarafından bırakılan ağır metal atıkları, sulama ile silajlık mısırlara intikal etmektedir. Bu silajlık mısırlar biçilip silaj yapıldığında ağır metaller silaja geçmektedir. Bu silajı yiyen büyükbaş hayvanların sütünde de ağır metal kalıntıları görülmektedir. Bu sütü içen hamile bir kadının bebeğinde bile bu ağır metal kalıntıları görülebilmektedir. Bu sular ile sulanan sebze, meyve ve tahıllardan her halde söz etmemize gerek yok.
Kirlilik için Aydın Tabip Odası Başkanı Metin Aydın verdiği bir mülakatta, Büyük Menderes Nehri'nde sanayi ve evsel atıklar nedeniyle oluşan kirliliğin çevre ve insan sağlığını etkileyecek boyuta ulaştığını, kanser vakalarının da buna bağlı arttığını, Büyük Menderes Nehri'nin taşıdığı fiziksel ve kimyasal kirlilik nedeniyle kullanılamaz hale geldiğini söyledi. Nehrin, tarımsal faaliyetlerin ve doğal yaşamın devamı için tehdit unsuru haline geldiğini söyleyen Metin Aydın, kirliliğin tarımsal sulamaya izin vermeyecek düzeyi aştığını iddia etti. Ayrıca, Jeotermal santrallerindeki ağır metaller içeren suyun re enjekte edilmeden nehre ve çevreye akıtıldığını, bunun da kirlilikte rol oynadığını belirtti.
AKP Aydın Milletvekili Mehmet ERDEM, Aydınpost’a verdiği demeçte, Büyük Menderes Nehri yatak kesitinin bir miktar büyütüleceğini, Menderes Nehri’nin bu tespit edilen yeni kesite göre, kendi yatağında taş tahkimatı yapılarak ıslah edileceğini söyledi. Islah taşkınları önler, ama su içindeki doğal hayatı bitirir. Akarsuyun kendi kendini temizlenmesini engeller.
Su kenarlarındaki ve suyun içindeki çeşitli ağaçlar, saz, kamış, su mercimeği, su sümbülü gibi saçak köklü sucul bitkiler suyu kirleten azot, fosfor, potasyum ve karbon gibi elementleri tüketerek beslenirken, havadan aldığı oksijeni de kökleri vasıtasıyla suya ileterek arıtma işlemini gerçekleştirmiş oluyor. Bu işte bitkilere, doğal ortamda bulunan mikroorganizmalar da partiküllerle beslenerek katkı sağlıyor. Bunlar sulak alan bitkileri oldukları için kış mevsiminde bitkilerin üst kısmı kurusa da, kökleri işlevini yapmaya devam ediyor. Yani suyu temizleme işlevi her mevsim devam ediyor. Ayrıca birçok balık ve diğer canlılar bu bitkilerin kökleri arasında veya dallarının arasında yaşama imkanı buluyor. Siz yüzlerce kilometrelik bir nehir yatağını ve duvarlarını taşlarla kaplarsanız, o nehri içindeki canlılarla birlikte öldürürsünüz. Birçok yerde bitkilerle kanalizasyon sularını arıtma çalışmaları yapılırken, Menderes’te göz göre göre bunu ortadan kaldırmak biyolojik olarak öldürmek demektir. Menderes nehri bizimdir, sahip çıkalım. Ruhuna Fatiha okumayalım. Hem Menderes’e, hem sağlığımıza, hem de geleceğimize sahip çıkalım.
