19.12.2016 tarihinde yayınlanan “Venedik Komisyonu "Hata Yapıyorsunuz" Dedi!” başlıklı yazımızla [1], Avrupa Konseyi Venedik Komisyonu’nun Türkiye’de 15 Temmuz sonrası Olağanüstü Hal kapsamında çıkarılan Kanun Hükmünde Kararnamelerin (KHK) “Avrupa hukuk normlarıyla uyumlu olmadığı” yönünde hazırladığı raporu her yönüyle irdelemiştik.

23.01.2017 tarihinde Resmi Gazetede yayınlanan, 685 sayılı Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile Venedik Komisyonu’nun uyarıları doğrultusunda önemli düzenlemeler getirdi.

15 Temmuz darbe girişimi sonrası Kanun Hükmünde Kararnameler ile onbinlerce devlet memuru kamu görevinden çıkarıldı. 685 sayılı KHK yayınlanan kadar, Hükümet kamu görevinden çıkarılan devlet memurlarının bu işleme karşı dava açma hakkının bulunmadığını ifade ediyordu. Venedik Komisyonunun raporunu yayınlamasından sonra yayınlanan 685 sayılı Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile bu uygulamadan dönüldü.

685 sayılı Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile ne hükümler getirildi? Ve uygulamadaki sonuçları ne olacak?

1)685 sayılı KHK’nin 1.maddesi ile Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu kuruldu.

Peki bu Komisyon kimlerden nasıl oluşuyor?

Komisyon yedi üyeden oluşuyor. Üyelerin üçü kamu görevlileri arasından Başbakan tarafından, bir üye Adalet Bakanlığının merkez teşkilatı ile bağlı ve ilgili kuruluşlarında çalışan hâkim ve savcılar arasından Adalet Bakanınca, bir üye mülki idare amirleri sınıfına mensup personel arasından İçişleri Bakanınca, birer üye Yargıtayda ve Danıştay’da görev yapan tetkik hâkimleri arasından Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu tarafından belirleniyor.

Bunun anlamı ne?

Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu tamamen hükümetin iradesiyle, seçtiği üyelerden oluşuyor. Bu anlamda, Komisyonun tarafsızlığı, bağımsızlığı ve verdiği kararlar tartışılır hale gelecektir.

2)Komisyon üyesi görüşülen bir konu üzerinde ikna olmadıysa çekimser oy kullanabilir mi?

685 sayılı KHK 1/son maddesi “Oylamalarda çekimser oy kullanılamaz.” hükmünü içermektedir. Buna göre bir Komisyon üyesi çekimser oy kullanamayacaktır.

3)Komisyonun görevleri neler?

685 sayılı KHK 2.madesi ile Komisyonun görevi belirlenmiş. Buna göre Komisyon;

a-Kamu görevinden, meslekten veya görev yapılan teşkilattan çıkarma ya da ilişiğin kesilmesi.

b-Öğrencilikle ilişiğin kesilmesi.

c-Dernekler, vakıflar, sendika, federasyon ve konfederasyonlar, özel sağlık kuruluşları, özel öğretim kurumları, vakıf yükseköğretim kurumları, özel radyo ve televizyon kuruluşları, gazete ve dergiler, haber ajansları, yayınevleri ve dağıtım kanallarının kapatılması.

ç-Emekli personelin rütbelerinin alınması hakkındaki her türlü işlem hakkında yapılacak itirazları inceleyecek ve karara bağlayacaktır.

4)Komisyona nasıl itiraz edilecek?

685 sayılı KHK’nin 7.maddesi Komisyona itirazın nasıl yapılacağını, yöntemini belirlemiş. Buna göre itiraz etmek isteyen kişilerin;

a-Bulundukları il valiliğine,

b-Kamu görevinden çıkarılanlar en son en son görev yaptıkları kuruma başvurmaları gerekiyor.

5)Komisyon itirazla ilgili olarak 60 gün içinde yanıt vermezse, İYUK 10.maddesine göre zımni red hükümleri uygulanarak dava açılabilecek mi?

685 sayılı KHK’nin 7/2.maddesi “Bu Kanun Hükmünde Kararname kapsamında yapılan başvurular hakkında 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 10 uncu maddesinin ikinci fıkrası hükümleri uygulanmaz.” hükmünü içermektedir.

Bunun anlamı ne?

Bu düzenleme ile Komisyon 60 günlük zımni red süresi ile sınırlanmadan istediği zamana kadar süreyi uzatabilecektir. Muhatap bu yanıt gelmeden dava açamayacaktır.

6)Komisyona itiraz süresi nedir? Ne zaman başlar?

685 sayılı KHK’nin 7/3.maddesi ile komisyona yapılacak itirazın ne zaman başlayacağını belirlemiş. Buna göre;

          a-Başvuru süresi, Komisyonun başvuru almaya başladığı tarihten itibaren işlemeye başlayacak,

          b-Komisyonun başvuru almaya başladığı tarihten önce yürürlüğe konulan kanun hükmünde kararnamelerle ilgili olarak başvuru alma tarihinden itibaren altmış gün içinde;

          c-Sonradan yürürlüğe konulan kanun hükmünde kararnamelerle ilgili olarak ise Resmi Gazetede yayımlanma tarihinden itibaren altmış gün içinde itiraz edilebilecektir.

Bunun anlamı ne?

15 Temmuz sonrasında kamu görevinden çıkarılanlar, dava açmış bile olsa Komisyona başvurarak itiraz edebilecektir.

7)Komisyon ne şekilde karar verebilir?

685 sayılı KHK’nin 9.maddesi ile komisyon inceleme sonucunda başvurunun reddine veya kabulüne karar verir.

8)Komisyon kararlarına dava açılabilir mi?

685 sayılı KHK’nin 11.maddesi ile komisyon kararlarına karşı Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca belirlenecek Ankara idare mahkemelerinde iptal davası açılabilir.

Kamu görevinde çıkarılan hakim ve savcılar, kararın kesinleşmesinden itibaren altmış gün içinde ilk derece mahkemesi olarak Danıştaya dava açabilir.

9)685 sayılı KHK ile ortaya çıkan en önemli sonuç nedir?

15 Temmuz sonrasında kamu görevinden çıkarılanlar, dava açmış bile olsa Komisyona başvurarak itiraz edebilecek, verilen karara karşı dava açabilecektir.

Burada hemen şu soru akla gelebilir. Kamu görevinden çıkarılan kişi bir dava açmışsa, yeniden komisyona itiraz etmesi ve verilecek olumsuz karara karşı dava açması gerekir mi?

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinde dava açabilmek için ulusal tüm iç hukuk yollarının tüketilmesi gerekir. Buna göre, 685 sayılı KHK ile yeni bir iç hukuk yolu, yeni bir itiraz  yolu ihdas edilmişse, ilgililerin AİHM’ne başvurma hakkını yitirmemek için komisyona itiraz etmesi ve verilen karara karşı dava açması gerekir.

Bu nedenlerle, kamu görevinden çıkarılan tüm devlet memurları, daha önce dava açmış bile olsa komisyona başvurup, sonucuna göre dava açması gerekir.