İran'da ekonomik kriz isyanı: Halk 12 gündür sokaklarda
"En uzun gece" ve "ulusal protesto günü" çağrılarıyla büyüyen eylemler, ekonomik taleplerin ötesine geçerek rejim karşıtı bir halk hareketine dönüştü. Tahran'dan Meşhed'e, Tebriz'den Kürt bölgelerine kadar 92 şehre yayılan gösterilerde halk, dondurucu soğuğa rağmen sokakları terk etmiyor.
Ekonomik çöküş fitili ateşledi
Protestoların temelinde, İran riyalinin dolar karşısında son bir yılda değerinin yarısından fazlasını kaybetmesi ve resmi enflasyonun %42'yi aşması yatıyor.
-
Pazar Esnafı Kepenk İndirdi: Tahran Kapalı Çarşı esnafının başlattığı grev, kısa sürede ülkenin diğer büyük ticaret merkezlerine yayıldı. Esnaf, artan maliyetler ve alım gücünün yok olması nedeniyle iş yapamaz hale geldiklerini belirtiyor.
-
Yalda Gecesi Sembolü: İran'ın geleneksel kış dönümü kutlaması olan "Yalda Gecesi" (Yelda Gecesi), bu yıl halkın "sofralarımız boş" çığlığına dönüştü. Sosyal medyada "En uzun geceyi karanlığa mahkum etmeyeceğiz" sloganlarıyla yapılan çağrılar, eylemlerin kitleselleşmesini sağladı.
Şiddet ve çatışmalar artıyor: En az 36 ölü
Güvenlik güçlerinin göstericilere yönelik müdahalesi 8 Ocak günü itibarıyla sertleşmiş durumda. İnsan hakları kuruluşları ve yerel kaynaklardan gelen son veriler durumun vahametini ortaya koyuyor:
-
Can Kayıpları: Çatışmalarda şimdiye kadar en az 36 kişinin hayatını kaybettiği, 2000'den fazla kişinin ise gözaltına alındığı bildirildi. Hayatını kaybedenler arasında 15 yaşında bir çocuğun da bulunduğu belirtiliyor.
-
Sıcak Çatışma Noktaları: Özellikle ülkenin batısındaki Kürt bölgeleri ile Tahran'ın Hafez Caddesi ve Narmak mahallelerinde güvenlik güçlerinin gerçek mermi ve göz yaşartıcı gaz kullandığı, protestocuların ise barikatlar kurarak karşılık verdiği görülüyor.
-
İnternet Kısıtlaması: Yetkililer, bilgi akışını kesmek ve protestocuların koordinasyonunu engellemek amacıyla birçok kentte internet bant genişliğini daraltarak sosyal medya platformlarına erişimi kısıtladı.
Uluslararası tepkiler ve siyasi yankılar
İran'daki olaylar dünya kamuoyunun da gündeminde ilk sıralarda yer alıyor:
-
ABD'den Sert Uyarı: ABD Başkanı Donald Trump, protestocuların öldürülmeye devam edilmesi durumunda İranlı yetkililerin "çok sert bir şekilde vurulacağını" belirterek Tahran yönetimine doğrudan uyarıda bulundu.
-
Rejimin Savunması: İran yönetimi ise eylemleri "dış güçlerin kışkırtması" olarak nitelendirirken, Tahran Valisi protesto ile "kargaşa" arasında ayrım yapılması gerektiğini, kamu malına zarar verenlere müsamaha gösterilmeyeceğini açıkladı.
-
Kürt Partilerinden Genel Grev Çağrısı: 8 Ocak günü için yedi Kürt siyasi partisi, halkı "genel greve" ve protestolara destek vermeye çağırdı.
İran’ın geleceği: Dönüm noktası mı?
Analistler, 2026'nın bu ilk haftalarında yaşanan eylemlerin, 2022'deki Mahsa Amini protestolarından daha geniş tabanlı olduğunu savunuyor. Bu kez odağın doğrudan "ekonomik açlık" olması, toplumun her kesiminden insanın (işçi, esnaf, öğrenci, emekli) sokaklara inmesine neden oldu. 9 Ocak Cuma günü için de geniş kapsamlı eylem çağrıları devam ederken, İran'ın bu süreci nasıl yöneteceği bölge dengeleri açısından kritik önem taşıyor.
