banner158

İlber Ortaylı ile Murat Bardakçı'nın 'Fatih' polemiği

İlber Ortaylı ile Murat Bardakçı'nın 'Fatih' polemiği
banner152


İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin (İBB)  15. yüzyılda İtalyan ressam Gentile Bellini'ye ait olduğu düşünülen Fatih Sultan Mehmet portresini İngiltere’deki bir müzayededen 770 bin sterline (yaklaşık 6 milyon 500 bin TL) satın almasının ardından başlayan “Fatih’in karşısındaki kişi kim?” tartışması alevlenerek devam ediyor.

Prof. Dr. İlber Ortaylı, Fatih'in karşısındaki kişinin, oğlu Cem Sultan olduğunu iddia ederken, Habertürk yazarı- tarihçi Murat Bardakçı'dan 'Cem Sultan' iddialarına itiraz geldi. Bardakçı'nın 'Fatih'in karşısındaki genç Cem Sultan değildir!' başlıklı yazısının ilgili bölümü şöyle: 

"Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu tabloyu satın aldıklarının haberini gerçi '…Fatih Sultan Mehmed Han’ın günümüze kadar gelebilmiş üç orijinal portresinden biri olan, İtalyan ressam Gentile Bellini’nin atölyesinden 15. yüzyılda çıktığı tahmin edilen…' şeklinde temkinli bir dille verdi. Ama bu açıklamanın ardından iş döndü, dolaştı, bambaşka bir şekle büründü, satın alınan eserden 'İtalyan ressam Bellini’nın Fatih Sultan Mehmed ile oğlu Cem Sultan’ı bir arada gösteren tablosu' diye bahsedilir oldu ve hatalar böyle devam ettiği takdirde şehir efsanesi hâline gelip hafızalara bu şekilde yerleşecek ve işin esasını anlatabilmek artık mümkün olmayacak!"

"Şimdi, Londa’daki müzayededen satın alınan tablo konusunda elde mevcut olan 'doğru' bilgileri nakledeyim:

Tablonun kimin eseri olduğu meçhuldür, Gentile Bellini’nin atölyesinde yapılıp yapılmadığı konusunda bile bilgi yoktur, kurulan bağlantılar sadece söylentilerden ibarettir. Kaldı ki, Bellini gibi tablolarının birçoğu asırlar önce bir yangında yo kolan ve şu anda elde az sayıda eseri bulunan Rönesans döneminin önemli ressamına aidiyeti kesin şekilde bilinen bir tabloya birkaç yüz bin pound değer biçilmesi mümkün değildir; Bellini’ye ait bir eser milyonlarca, hatta yüz milyonlarca pounda satılır."

"Büyükşehir Belediyesi’nin aldığı tabloyu 1737 ile 1817 arasında yaşayan İsviçreli gravür ustası Christian von Mechel 1807’de satın almış, şarkiyatçı Rudolph Tschudi’nin eseri 1930’larda von Mechel’in koleksiyonunda görüp tanıtmasından sonra da sanat tarihi kitaplarına girmişti… Gravürcünün soyundan gelenler iki asır boyunca muhafaza ettikleri tabloyu 300 bin pound başlangıç fiyatı ile Sotheby’s müzayede şirketinin Londra’da 8 Haziran 2015’e düzenlediği mezata koydular ve eser o gün vergiler dahil 965 bin pounda satıldı. Tablonun yeni sahibi aradan beş sene geçtikten sonra eseri elden çıkartmak ihtiyacı hissetmiş yahut daha yüksek meblâğlarla satabileceğini düşünmüş olacak ki aynı tabloyu beş sene sonra yine Londra’da ama Christie vasıtasıyla açık arttırmaya çıkardı ve bu defa yine vergiler dahil 935 bin 250 pounda İstanbul Büyükşehir Belediyesi aldı. Yani, eser ilk satıştan 30 bin pound daha düşük fiyata müşteri bulmuş oldu!"

"Tabloda Fatih Sultan Mehmed ile beraber resmedilen gencin kimliği bilinmemektedir, bu konuda yapılan yorumlar, hatta gencin Fatih’in en sevdiği oğlu Cem Sultan olduğu yolundaki açıklamaların temeli yoktur."

"Fatih’in üç oğlu vardır; oğullarından Mustafa, Bellini’nin 1479’da İstanbul’a gelmesinden önce vefat etmiştir. Hükümdarın o sırada 32 yaşında olan büyük oğlu Bayezid babasının yanında değil, Amasya’dadır; üçüncü oğlu olan Cem de o tarihte Konya’dadır.

Ressamı meçhul eserde Fatih’in karşısında görülen gencin Cem Sultan olmamasının imkânsızlığının sebepleri sadece Bellini’nin İstanbul’a gelişi sırasında Cem’in Osmanlı payitahtında bulunmaması değil, hükümdar babanın oğlu ile beraber resmedilmesinin Şark’ın geleneklerine ve protokollerine ters düşmesidir!"

İLBER ORTAYLI NE DEMİŞTİ?

Prof. Dr. İlber Ortaylı, tabloda, Fatihin karşısındaki kişinin, oğlu Cem Sultan olduğunu belirterek, "Cem Sultan'ı Fatih Sultan Mehmet seviyordu ve yetenekleri konusunda kendisine yakın buluyordu" demişti.

PORTRENİN ÖZELLİKLERİ

15. yüzyılda yaşayan İtalyan ressam Gentile Bellini'nin en önemli resimleri arasında olduğu iddia edeilen ve tuval üzerine yağlı boya çalışılmış yapıtın eni 33,4, boyu ise 45,4 santimetre. Tablonun sağ alt köşesinde Latin harfleriyle not düşülen tarih ise 25 Kasım 1480.

Öte yandan Fatih Sultan Mehmet'in portresinde yer alan ikinci kişinin kim olduğu hala bilinmiyor. Christie's müzayede salonunda İslam ve Hindu Sanat Eserleri sorumlusu olarak çalışan Sara Plumby'e göre, tablodaki kişinin kim olduğu hakkında iki farklı teori bulunuyor. Bunlardan birincisi ikinci figürün, padişahın üç oğlundan biri olduğu. Ancak, tablodaki ikinci kişinin II. Mehmet ile arasındaki yaş farkının az olması bu iddiayı çürütüyor. Diğer iddianın sahipleri ise tablodaki figürün beyaz tenli ve tıraşlı olmasından yola çıkarak, Batılı bir kişi olduğunu ileri sürüyor.

Kaynak: www.gaste24.com