15 Temmuz tarihlerinde yaşanan darbe girişimi sonrasında Türkiye genelinde 66 bin kamu çalışanı açığa alındı. Yetkililer, açığa alınan kamu çalışanı sayısının süreç içinde yüz bine çıkabileceği belirtiliyor.
Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), soruşturma sürecinde açığa alınan memurların primlerinin yarım yatırılacağını açıkladı. Bu yazımızda, yüz bine yakın insanın etkileneceği bu uygulamaların hukuki niteliğini ve sonuçlarını değerlendireceğiz.
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, memurların memuriyete alınma, göreve başlama, atama, tayin, istifa, emeklilik, disiplin yönünden hukuki durumunu düzenler. Açığa alınma (görevden uzaklaştırılma) 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nda 137- 145. maddelerinde düzenlenmiştir.
137.madde, “Görevden uzaklaştırma, Devlet kamu hizmetlerinin gerektirdiği hallerde, görevi başında kalmasında sakınca görülecek Devlet memurları hakkında alınan ihtiyati bir tedbirdir.” şeklinde tanımlanmıştır.
Memuriyette görevden uzaklaştırma ya da açığa alınma aslında tedbir amaçlı yapılan bir yöntemdir. Bu yöntem; kamu görevlisinin görevini gerektiği gibi yapmamasından dolayı bu görevde kalmasında sakınca görülmesi durumundan dolayı uygulanır ve yapılan soruşturmanın herhangi bir safhasında gerçekleştirilebilir.
Açığa alınma işlemi en fazla 3 ay devam edebilir. Bu süre tamamlandıktan sonra, memurun hakkında bir karar verilmezse, memur tekrar işe başlar. Açığa alınma sürecinden sorumlu yetkililer; yetkili amirler, müfettişler, vali ve kaymakamlardır. Görevinde açığa alınan memurun soruşturması, yetkili kişi tarafından uzaklaştırmayı izleyen 10 iş günü içerisinde başlanmalıdır.
Açığa alınma (görevden uzaklaştırılma), hukuki anlamda bir idari işlemdir. Bu anlamda idare hukuku açısından süreci değerlendirmek gerekir.
Devlet memurluğundan çıkarma, bir daha devlet memurluğuna atanmamak üzere memuriyetten çıkarmaktır. Atamaya yetkili amirin isteği ve yüksek disiplin kurulunun kararı ile uygulanabilen en ağır disiplin cezasıdır [1]. Bu süreçte savunma hakkının tanınması, kararın hukukiliği açısından son derece önemlidir [2].
Açığa alınma (görevden uzaklaştırılma) kararına ve soruşturmanın başlamasından sonra (üç ay) içerisinde verilecek meslekten ihraç veya göreve başlatılmama kararlarına karşı İdare Mahkemelerinde iptal davası açılabilir.
Disiplin soruşturmasına başlamak ve sonuçlandırmak için ceza kovuşturmasının sonucunun beklenmesi gerekmez. Çünkü 657 sayılı DMK m. 131 ‘e göre: “Aynı olaydan dolayı memur hakkında ceza mahkemesinde kovuşturmaya başlanmış olması, disiplin kovuşturmasını geciktiremez.”. Ceza Kanununa göre mâhkum olması veya olmaması halleri ayrıca disiplin cezasını uygulanmasına engel olmaz. Çünkü 657 sayılı DMK m. 131 ‘e göre: “Memurun ceza kanununa göre mahkûm olması veya olmaması halleri, ayrıca disiplin cezasının uygulanmasına engel olamaz.”
Son günlerde yapılan açıklamalarla, meslekten ihraç kararına karşı dava yolunun kapatılacağına ilişkin açıklamalar yapılmaktadır. Henüz buna ilişkin bir yasal düzenleme yapılmadı, KHK dede bu hususta bir hüküm yer almamaktadır.
Hiçbir idari işlem denetim dışı tutulamaz. Hukuk Devleti ilkesi uyarınca tüm idari kararlar yargı denetimine tabidir. Nitekim Anayasa’nın 125. maddesinin 1. fıkrasında da bu nokta açıkça belirtilmiştir. Bu nedenlerle, meslekten çıkarma yönelik olarak verilecek kararların (idari işlemin) yargı denetimi dışında tutulmasına ilişkin yapılacak her türlü yasal düzenlemeler Anayasaya açıkça aykırı olacaktır. Bu nedenlerle hak kaybına uğramamak için (böyle bir yasal düzenleme çıkarılsa bile), her koşulda dava yoluna başvurulması son derece önemlidir.
[1] KARADUMAN, Mehmet, Memur Muhakemesi Hukuku ve Memur Suçları, Maliye Bakanlığı Tetkik Kurulu Yayını, Ankara, 1980, s. 85.
[2] Anayasanın 129. maddesinin 2. fıkrasına göre: “Memurlar ve diğer kamu görevlileri ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve bunların üst kuruluşları mensuplarına savunma hakkı tanınmadıkça disiplin cezası verilemez.” 657 sayılı Devlet Memurluğu Kanunu m. 130 ‘a göre ise: “ Devlet memuru hakkında savunması alınmadan disiplin cezası verilemez.” Dolayısıyla, bir memurun savunmasının alınmadan disiplin cezasına çarptırılması hukuka aykırıdır.
