Aydın Fen Lisesi öğrencileri, hazırladıkları projelerle bilim ve teknoloji yarışmalarında önemli başarılara imza attı. Öğrencilerin farklı alanlarda geliştirdiği 7 proje, Türkiye finalleri ve yarı final aşamalarına yükseldi. Aydın Fen Lisesi öğrencisi Hasan Arda Çam, danışmanı Emine Tiriç rehberliğinde hazırladığı 'İklim Değişikliği Tehdidi Altındaki Rize: IPCC Senaryoları Temelinde Heyelan Riskinin Makine Öğrenmesiyle Modellenmesi ve Analizi' adlı projesiyle İklim Değişikliği Araştırma Projeleri Yarışması'nda Türkiye finallerine katılmaya hak kazandı. TEKNOFEST İnsanlık Yararına Teknoloji Yarışması'nda ise Hasan Arda Çam, Tuna Can Çiftçi ve Göktürk Kardaş tarafından hazırlanan 'Yapay Zeka Destekli Bir Sistemle Alzheimer veya Otizm Hastası Kişilerin Güvenli Bölgede Kalmasını Sağlayan Cihaz Tasarımı' adlı proje yarı finale yükseldi. Aynı yarışmada Beyza Dursun, Nehir Sivri, Ayten Kavaklı, Bertuğ Seyhan ve Rüzgar Yurtsever'in, danışman öğretmen Gül Arpa rehberliğinde hazırladığı 'Gelenekten Dijitale Dede Korkut; Ortaokul Öğrencileri İçin Dijital ve Etkileşimli Bir Kültür Aktarım Projesi' de yarı final başarısı elde etti.

TEKNOFEST Biyoteknoloji İnovasyon Yarışması'nda da Kübra Nisan Akın, Zeynep Meyra Aydoğdu ve Rüveyda Nur Özşahan'ın, danışmanları Hülya Olgun eşliğinde hazırladığı 'Parkinson'da Mitofajinin Düzenlenmesine ve Nöroinflamasyonun Önlenmesine Yönelik USP30 ve PTGES2 Enzimlerinin İnhibisyonunu Hedefleyen Terapötik İlaç Adayı Geliştirilmesi' adlı proje yarı finale yükseldi. Sevgi Özçetin, Kaan Efe Akgül, Göktürk Kardaş, Tuna Can Çiftçi ve Nil Aksu'nun, danışman Emine Altınsoy rehberliğinde geliştirdiği 'Yukarı Çek: Rekabetten İş Birliğine Dijital Davranış Dönüşüm Sistemi' adlı proje de yarı finale kalma başarısı gösterdi.

İrem Tuğba Çavdar, Kaan Efe Akgül, Emirhan Ufacık, Duru Akalın, Zeynep Mina Kanşıray ve Selin Katırcı'nın, danışman Gül Arpa eşliğinde hazırladığı 'KimLab' adlı proje ile öğrenci Samet Taşçı'nın, danışmanı Hülya Olgun rehberliğinde geliştirdiği 'Parkinson Hastalığında IRE1 ve CREB Proteinlerinin Hedefe Yönelik Modülasyonu ile Nöroprotektif Yanıtın Yeniden Programlanması' adlı proje de TEKNOFEST Biyoteknoloji İnovasyon Yarışması'nda yarı finale yükselen çalışmalar arasında yer aldı.

Elde edilen başarılarla Aydın Fen Lisesi öğrencileri, bilim ve teknoloji alanındaki yetkinliklerini ortaya koyarken, okul yönetimi ve danışman öğretmenler de öğrencileri tebrik ederek başarılarının devamını diledi.

Aydın'ın Koçarlı ilçesinde eğitim gören öğrenciler, geliştirdikleri robot projesiyle önemli bir başarıya imza attı. Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yürütülen 'Tertemiz Yarınlar Okulda Başlar' projesi kapsamında düzenlenen Robot Tasarım Yarışması'na katılan Atatürk İlkokulu Robotik Kodlama Takımı'nın tasarladığı 'Neşe Robot', Türkiye üçüncüsü oldu. Yarışmada önce Aydın birinciliğini elde eden ekip, daha sonra Türkiye genelinde gerçekleştirilen değerlendirmede üçüncülük derecesi alarak başarısını taçlandırdı.

Başarının ardından Aydın İl Milli Eğitim Müdürü Mehmet Yiğit, öğrencileri, okul yöneticilerini ve danışman öğretmenleri makamında ağırladı. Öğrencileri tek tek tebrik eden Yiğit, teknoloji ve tasarım alanında gösterdikleri başarının gurur verici olduğunu belirterek çeşitli hediyeler takdim etti. Koçarlı İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü tarafından yapılan paylaşımda, öğrencilerin elde ettiği başarının ilçede sevinçle karşılandığı ifade edilirken, projede emeği geçen öğretmen ve idarecilere de teşekkür edildi.

Gençlerin bilimin önemini kavraması ve teorik bilgilerin pratiğe dönüştürülmesi amacıyla hazırlanan bilim fuarları, ülke genelinde olduğu gibi Aydın'da da gerçekleştiriliyor. Bilim Fuarları Festivali Destekleme Programı kapsamında da Aydın'da gerçekleştirilen Bilim Fuarı düzenlenen törenle açıldı.

Aydın İl Milli Eğitim Müdürlüğü koordinesinde Aydın Büyükşehir Belediyesi Fuar Aydın alanında düzenlenen fuar, saygı duruşu ve İstiklal Marşı'nın okunmasıyla başladı. Fuarın açılış konuşmasını gerçekleştiren İl Milli Eğitim Müdürü Mehmet Yiğit; 'Burada Mayıs ve Haziran ayları bizim adımıza bir hasat zamanı oluyor adeta. Birçok etkinlik ve organizasyonla okullarımız, yıl boyunca yapmış oldukları eğitim faaliyetlerini, sosyal, kültürel ve sportif faaliyetlerini paylaşarak etkinliklerini görünür hale getiriyorlar. Özellikle toplumsal katkı açısından da büyük bir katkı sunuyorlar. Bütün il sathında okullarımızda bu tarz etkinlikleri yapıyor ve yürütüyoruz. İl Milli Eğitim Müdürlüğü olarak ARGE'mizde ve bütün eğitim dairelerimizde okullarımıza bu alanda rehberlik ediyor, onların bu tür etkinlikleri yapması için kolaylaştırıcılık ve bilimsel danışmanlık sağlıyoruz. Bugünkü organizasyon bunun en güzel örneklerinden birisidir. Tüm il genelinde okullarımızda yürütmüş olduğumuz bilim fuarlarının il olarak da desteğini aldık ve bugün 17 ilçemizdeki öğrencilerimizin güzel örneklerini güzel projelerini görme fırsatı bulduk. Gençlerimiz emeklerini, bugün diğer arkadaşlarına ve şehrimize sergileyecekler. Burada kendilerini ifade eden ürettiklerini ortaya koyan gençlik, toplumla birleşerek hem eleştirel kabiliyetlerinin artırılması hem de üretmiş oldukları projeleri tanıtmaları açısından hem kişisel gelişimlerine hem de önce şehrimize sonrasında ülkemizin bilimsel altyapısına da ciddi bir katkı sunacaklardır. İnşallah gelecek nesil, başta Aydın'ımız olmak üzere ülkemize yön veren bu gençleri kuşatarak ve onların önünü açarak önce şehrimize sonra ülkemize sonra bu dünyanın ARGE'sine, geleceğine, bilimine hizmet eder hale gelecektir' dedi.

Konuşmaların ardından Söke ilçesinde görev yapan öğretmenlerden oluşan halk oyunları ekibi performanslarını sergiledi. Hazırlanan kareografinin yanı sıra bir öğretmenin de Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ü temsilen oynadığı zeybek oyunu beğeniyle izlenirken, uzun süre ayakta alkışlandı.

Ardından fuara katkı sağlayanlara plaketleri takdim edilirken, fuarın açılış kurdelesi kesildi. Kurdele kesiminin ardından İl Müdürü Yiğit, beraberindeki protokol üyeleri ile birlikte stantları dolaşarak öğrencilerin projelerini inceledi.

Aydın İl Milli Eğitim Müdürlüğü tarafından yürütülen 'AI4Teachers' projesi kapsamında, İngilizce öğretmenlerine yönelik yapay zeka destekli uygulamalı atölye çalışması gerçekleştirildi. Aydın İl Milli Eğitim Müdürlüğü'nün koordinesinde, Gazi Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. Mehmet Akif Ocak'ın katkılarıyla düzenlenen atölyeye 30 İngilizce öğretmeni katıldı. Çalışmada öğretmenler, yapay zeka araçlarını kullanarak eğitsel çizgi film hazırlama, dijital hikayeleştirme, karakter tasarımı ve yabancı dil öğretimine yönelik yenilikçi içerik geliştirme süreçlerini deneyimledi. Uygulamalı eğitimde öğretmenlerin, sınıf içi öğrenme ortamlarını daha etkileşimli, görsel ve öğrenci merkezli hale getirecek dijital materyaller üretmesi sağlandı. Böylece katılımcılar, yapay zekanın eğitimde sunduğu imkanları doğrudan uygulama fırsatı buldu. Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nin dijital okuryazarlık, üretkenlik ve yenilikçilik vizyonu doğrultusunda gerçekleştirilen çalışma ile öğretmenlerin 21. yüzyıl becerilerinin geliştirilmesi ve eğitimde dijital dönüşüm kültürünün güçlendirilmesine katkı sağlandı.

Efeler İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü tarafından yapılan paylaşımda 'Gençlik ve Spor Bakanlığı koordinesinde düzenlenen Ege Bölgesi En İyi Robot Tasarımı Yarışması'nda Adnan Menderes Anadolu İmam Hatip Ortaokulu öğrencileri büyük bir başarıya imza atarak bölge birincisi oldu. Bu gurur tablosunda emeği geçen ortaokul öğrencilerimizi ve rehberlik eden öğretmenimizi kutluyoruz' ifadeleri yer aldı.

Aydın'ın Nazilli ilçesinde eğitim gören Latife Hanım Anaokulu öğrencileri, düzenlenen gezi kapsamında Aydın Jandarma Filo Komutanlığı’nı ziyaret etti. Ziyaret sırasında minik öğrenciler, görevli personelin rehberliğinde komutanlık envanterinde bulunan helikopterler ile insansız hava araçlarını yakından görme imkanı buldu. Öğrencilere hava araçlarının görevleri ve kullanım alanları hakkında bilgi verildi. Etkinlik kapsamında çocuklar, Türkiye’nin savunma alanındaki teknolojileri hakkında bilgi edinirken, vatan ve bayrak sevgisi ile milli değerler konusunda da farkındalık kazandı.

Okul Müdürü Hicran Toprakçı, okul dışı öğrenme etkinliklerinin çocukların hayal dünyasını genişlettiğini ve onların dünyaya bakış açılarını zenginleştirdiğini belirterek, "Çocuklarımızın ülkemizin milli teknolojisini, emeğini ve gücünü yerinde görmesi onların ufkunu açıyor. Bu tür etkinliklerle hem öğreniyor hem de değerlerimizi hissediyorlar" dedi. Ayrıca Toprakçı, etkinliğin gerçekleşmesinde gösterdikleri misafirperverlik ve destekten dolayı Aydın Jandarma Filo Komutanlığı personeline teşekkür etti.

Eğitim programının odak noktalarından biri olan Yapay Zeka, gençlerin en çok ilgi gösterdiği alanlar arasında yer alıyor. Dijital Gençlik Merkezi’nde verilen yapay zeka eğitimleriyle gençlerin sadece teknolojiyi kullanan değil, aynı zamanda teknolojiyi üreten bireyler olarak yetişmesi amaçlanıyor. Kurslarda yapay zekanın kullanım alanları ele alınarak gençlere analitik düşünme ve problem çözme becerileri kazandırılıyor.

Gençliğe yapılan yatırımın geleceğe yapılan yatırım olduğuna dikkat çeken Başkan Anıl Yetişkin, “Bugünün gençlerine yatırım yapmak, Efeler’in yarınlarına yatırım yapmaktır. Bu anlayışla teknoloji ve eğitim odaklı projelerimizi sürdürmeye devam edeceğiz.” dedi.

NAFOD ve Aydın Fotoğraf Sanatı Derneği (AYFOD) işbirliğinde Nazilli'deki dernek hizmet binasında düzenlenen etkinliğe çok sayıda fotoğraf tutkunu katıldı. NAFOD Yönetim Kurulu Üyesi, Fotoğraf Eğitmeni Kamil Okyay, eğitim seminerine katılan üyeler başta olmak üzere öğrenci ve diğer fotoğraf meraklılarına mobil fotoğrafçılığın temellerini anlattı. Mobil fotoğrafçılığın temelleri, renk uyumu ve kontrast, mobil fotoğrafçılıkta bakış ve hareket yönü, mobil fotoğrafçılıkta çizgiler - çerçeveler, mobil fotoğrafçılıkta kompozisyon, uygulama önerileri, ekipman ve aksesuarlar ile mobil fotoğraf uygulamalarını anlattı. 30 gün sürecek proje içerisinde teorik uygulamanın ardından saha çalışması yapılarak, cep telefonu kameraları ile çekilen fotoğrafların değerlendirmeye alınacağı belirtildi. Okyay sunumunda, cep telefonlarının işleyiş açısından fotoğraf makinelerine pek çok konuda benzese de dikkat edilmesi gereken farklılıklar olduğunun önemle altını çizerek, 'Tarihteki ilk mobil fotoğraf 1997 yılında Philippe Kahn tarafından çekilmiştir. Mobil fotoğrafçılığı gelişmesi ve yayılması ancak 2002 yıllarında cep telefonlarının yaygınlaşması ile mümkün olmuştur. Mobil fotoğrafçılıkta fark oluşturan en önemli unsurlardan biri, kameranın kalbi sayılan görüntü sensörü ve onun sihirli rakamları olan boyutu ve çözünürlüğüdür. Işığı algılayan ve onu dijital verilere dönüştüren bu minik parça, fotoğrafın kalitesini doğrudan etkiler. Sensör boyutu ne kadar büyükse, o kadar fazla ışık toplayabilir. Profesyonel fotoğraf makinelerinde bulunan tam kare (Full Frame) sensörler, 36x24 mm gibi büyük boyutlara sahiptir. Oysa mobil telefonlardaki sensörler çok daha küçüktür' dedi.

'Mobil fotoğrafçılığın önemi artıyor'

Okyay, konuşmasının devamında cep telefonu kameralarının boyutlarının dikkate alındığında oldukça hızlı ve pratik olduğunu da ifade ederek, 'Mobil fotoğrafçılıkta, akıllı asistanlar, otomatik modlar ve sihirli dokunuşlar çok daha hızlı şekilde uygulanabilmektedir. Pratik çekim modları sayesinde hemen hemen her ortamda görüntünün yakalanabilmesi mümkündür. Ancak her ne şekilde olursa olsun ayarların kullanımı, kadraj, ışık, renk, kontrast, bakış, hareket, arka plan, çerçeveleme, senaryo, kompozisyon, derinlik oluşturma, denge, pozlama, üçte bir kuralı, portre çekimi, ekipmanlar ve son olarak fotoğrafın işlenmesi gibi fotoğrafı etkileyen unsurları iyi bilmek gerekir. Çünkü her geçen gün mobil fotoğrafçılığın önemi giderek artıyor' şeklinde konuştu.

'Bilime, sanata ve eğitime katkı sağlanıyor'

Nazilli Fotoğraf Sanatı Derneği Yönetim Kurulu Başkanı Refik Karacaoğlu, derneklerinin kurulduğu günden bu yana bilime, sanata ve eğitime katkı sağlamak amacıyla projeler ürettiğini ve proje işbirlikleri ile fotoğraf sanatını sevdirmeye çalıştıklarını ifade etti. 2026 yılında yeni projelerle sosyal ve kültürel faaliyetlerini sanatla buluşturmak için işbirliği protokolleri yaparak fotoğraf sanatını sevdirmeyi amaçladıklarını da ifade eden Başkan Karacaoğlu, üyelerine ve katılımcılara teşekkür ederek derneğin her zamankinden daha fazla ve etkin şekilde sanatsal faaliyetlerini yürütmeye devam edeceğini belirtti. Etkinliğe katılan Aydın Fotoğraf Sanatı Derneği (AYFOD) Üyesi Dilşat Erdoğmuş ve ortaokul öğrencisi Lale Kaymak, yaptıkları konuşmada cep telefonu kameralarını etkin şekilde kullanmayı öğrenmenin gerekliliğini ifade ettiler.

Yaklaşık 19 yıllık köklü bir geçmişe ve 18 farklı patente sahip olan Karya Farma HBX Ar-Ge, bu yeni projeyle incir ve zeytini sadece birer gıda ürünü olmaktan çıkarıp, stratejik biyolojik varlıklar olarak ele almayı hedefliyor. Kurulacak akademi, bu meyvelerin hücresel düzeyden ekosisteme kadar olan tüm etkilerini en ince ayrıntısına kadar inceleyecek.

Şifa kaynakları mercek altında

HBX Ar-Ge kurucusu Hakan Başlık, projenin vizyonuna dair yaptığı açıklamada, incir ve zeytinin tarih boyunca sağlığın ve bilgeliğin sembolü olduğuna dikkat çekerek şunları söyledi:

"İncir ve zeytin, insanlık tarihinin ortak mirasıdır. Akademimiz, bu meyvelerin içerdiği polifenoller, antioksidanlar ve esansiyel yağ asitleri gibi biyolojik aktif bileşenlerin insan sağlığı üzerindeki çok yönlü etkilerini kanıt temelli yöntemlerle araştıracak. Amacımız, kadim referansları günümüz bilimsel verileriyle birleştirerek bölgenin katma değerini artırmaktır."

Aydın ekonomisine akademik katkı

Bu akademik merkez, Aydın’ın tarımsal zenginliğini bilimsel bir prestije dönüştürmeyi amaçlıyor. Özellikle son yıllarda önemi artan doğal bileşenlerin; sağlık, çevre ve hayvancılık alanlarında nasıl daha etkin kullanılabileceği akademinin öncelikli araştırma konuları arasında yer alacak.

Karya Farma HBX Ar-Ge’nin bu girişimi, Aydın’ın yerel değerlerini küresel bilim dünyasında daha üst sıralara taşımak adına atılmış stratejik bir adım olarak değerlendiriliyor.

Ziyaret boyunca alanında uzman eğitimciler, oyun gruplarının çalışma prensiplerini öğrencilere uygulamalı olarak anlattı. Öğrenciler hem keyifli vakit geçirdi hem de bilimin günlük yaşamla olan bağını yakından deneyimledi.

5G B1-B2-B3 Paketi Nedir, Ne Anlama Geliyor?

B1-B2-B3 Paketlerinin Özellikleri

• Her paket, 1x80 MHz bant genişliği sunan frekans bloklarını temsil ediyor.

• B1 paketi: 3660–3740 MHz aralığında, Turkcell’e tahsis edildi.

• B2 paketi: 3460–3540 MHz aralığında, Türk Telekom’a tahsis edildi.

• B3 paketi: 3580–3660 MHz aralığında, Vodafone’a tahsis edildi.

Toplamda 240 MHz’lik bant genişliği operatörler arasında paylaştırılmış oldu. Bu paketler, 5G’nin yüksek veri hızı ve düşük gecikme avantajlarını kullanıcılara ulaştıracak kritik frekansları içeriyor.

Finansal Bilgi

• B1 paketi için Turkcell 214 milyon dolar,

• B2 paketi için Türk Telekom 209 milyon dolar,

• B3 paketi için Vodafone 201 milyon dolar teklif verdi.
  Toplamda 624 milyon dolarlık yatırım, 3.5 GHz bandının stratejik değerini ortaya koyuyor.

Bu paketler sayesinde Türkiye’de 5G altyapısı, yoğun kullanıcı trafiğini destekleyebilecek ve yüksek veri hızlarına olanak tanıyacak şekilde güçlendirilecek.

Soru ve olası cevaplar (diğer kaynaklarda belirtilenler):

• A: Yüzde 65

• B: Yüzde 75

• C: Yüzde 85

• D: Yüzde 95

Bu akademik araştırmaların ve ilgili sektör çalışmalarının çoğunluğu, bir otomobilin ömrünün ortalama olarak yaklaşık Yüzde 95'ini (D şıkkı) park hâlinde geçirdiğini göstermektedir. Bu oran, otomobilin sadece yaklaşık %5'lik bir süre boyunca aktif olarak kullanıldığı anlamına gelir.

Doğru Cevap: Yüzde 95

"Dünyada ilk kez bir ülke 2 adet roverı birbiriyle haberleşecek şekilde aya gönderiyor"

Keşif aracından bahseden Orta Doğu Teknik Üniversitesi rektörü Prof. Dr. Ahmet Yozgatlıgil, "Türkiye son yıllarda milli uzay programı kapsamında birçok hedefi kararlıkla ilerliyor. Bu hedefler arasında insanlı ilk uzay görevini gerçekleştirdi. Türkiye ve 2 astronotumuz ve yer çekimsiz ortamda araştırmalar yaptı. Biz de Orta Doğu Teknik Üniversitesi olarak bilim sayfamızın hedefleri kapsamında Çin uzay ajansıyla işbirliği kapsamında bir projenin içerisindeyiz. Bu 2029 yılında Çin’in 2 adet yüzey aracını Orta Doğu Teknik Üniversitesi’nin öğrencileri ve öğretim üyeleri gerçekleştirecek. Bu yapay zekayı birbirlerini destekleyen birbiriyle haberleşen bir ayın en zorlu pozisyonunda şartlarında görev yapacak. Yani ayın güney kutbunda eksi 160 dereceyle artı 80 derece arasında görev yapacak yüzeyde veri toplayacak. Yüzeyin haritasını çıkaracak bir sistem, bir aslında robotlar sistemi bu dünyada ilk kez bir ülke 2 adet roverı birbiriyle haberleşecek şekilde aya gönderiyor. Biz de 50’ye yakın öğretim üyesi ve öğrencimizle bu projenin içinde yer alıyoruz. Bu projedeki geliştirecek tabii ki robot tamamen bizim öğretim üyelerimiz tarafından tasarlandı ve bu yapay zeka destekli bir sistem. Birbiriyle haberleşen ve bu misyonun tamamen çok kritik bir parçası. Uluslararası bir yarışmayla seçildi. Orta Doğu Teknik Üniversitesi bu yarışmayı kazanarak bunun tasarımı hak kazandı. Buradaki işte gördüğünüz tekerlekleri olsun sensörler olsun. Bunlar tamamen bizim tarafımızdan Yerli olarak tasarlanıyor. Yüzde 80’nin üzerinde yerlilik oranı var" dedi.

"Ayın yüzeyine ayak basacak bir sistem bu"

Yozgatlıgil, "Aslında biliyorsunuz uzay teknolojileri her zaman dünyadaki yaşamını destekler. Bu uzaya gönderildi. 2029 yılında doğrudan görüntüleri dünyaya aktaracak, o bölgenin yani daha önce çok az keşfedilmiş bu bölgenin haritasını kameralarıyla çıkaracak. Bu da ileride o bölgelerdeki minerallerin işte su kaynaklarını keşfi noktasında da çok önemli. Veriyi dünyaya gönderecek tabii bunun yanında bu robotlar bu ekstreim. Yani en zor şartlarda görev yaptığı için dünyada da işte yine zorlu coğrafyalarda afet şartlarında görev yapabilecek. Oralardan görüntüler aktarabilecek. Arama kurtarma çalışmalarında ya da savunma sanayimiz de fayda sağlayacak. Ayın yüzeyine ayak basacak bir sistem bu. Ayın yüzeyine Türkiye’nin imzasını atacağız. Türkiye kendi uzay aracını da aya gönderecek. Bizde üniversite olarak burada önceden hazırlık yapıyoruz" diye konuştu.

Zöhre Alagöz - Ozan Erturan

Tanıtım afişi hazırlamak isteyen tasarımcılar yapay zeka destekli uygulamalar sayesinde girdikleri komutlar doğrultusunda diledikleri görsel ürünleri tek tuşla hazır hale getirebiliyor. Bir sanatçı, hazırlamak istediği şarkıyı çok kısa sürede üretebiliyor; bir dava dosyası, yapay zeka destekli avukatlık uygulamasıyla anında çözüme kavuşabiliyor. Sadece bu alanlarla sınırlı olmayan uygulamalar sağlık, eğitim, finans, ticaret, ulaşım ve lojistik başta olmak üzere çeşitli sektörlerde yaygın bir şekilde kullanılıyor.

Akıllı telefonlardaki sesli yanıt asistanları, otonom sürüş sistemleri, akıllı yollar ve araç içi uygulamalar, çevrim içi alışveriş sitelerindeki algoritmalar, tıbbi görüntüleme alanında manyetik rezonans (MR) veya röntgen gibi görüntülerinin analizleri, yapay zeka destekli gerçekleştiriliyor.

"Artık birincil kullanıcıya doğru ilerleyen bir yapı söz konusu"

Yapay zekanın geleceği hakkında soruları yanıtlayan Marmara Üniversitesi (MÜ) İletişim Fakültesi Görsel İletişim Tasarımı Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Ali Murat Kırık, makine öğrenmesi, derin öğrenme ve dil işleme modellerinin bileşkesinden oluşan yapay zeka sisteminin, Türkiye'de ve dünyada giderek yaygın bir hal almaya başladığını söyledi.

Yapay zekanın Türkiye açısından son derece önemli bir noktaya doğru evrilmeye başladığını belirten Prof. Kırık şunları söyledi:

"Birçok iş koluna, alana yayılmaya başladığını ifade edebiliriz. Başta medya ve eğitimde yapay zekanın çok ciddi manada kullanıldığını görüyoruz. Gerek uygulamalar aracılığıyla gerekse de yapay zeka sohbet robotları aracılığıyla artık birincil kullanıcıya doğru ilerleyen bir yapı söz konusu."

Kullanıcıların son dönemde çok daha kolay şekilde yapay zeka destekli uygulamalara ulaşma imkanına eriştiğine işaret eden Kırık, bu uygulamaların eğitim alanında başvurulan temel kaynak haline geldiğine değindi.

Prof. Dr. Kırık, bu sistemlerden alınan bilgilerin teyit ve mukayeseye muhtaç olduğuna, bu tarz bilgilerin kullanıcıların yanlış yönlendirilmesine sebebiyet verebileceğine dikkati çekerek, öğrencilerin ödevlerini ve tezlerini yapay zeka uygulamaları üzerinden hazırlayabildiklerini dile getirdi.

Buradan alınan bilgilerin kıyas yapılmadan ve mukayese edilmeden bilimsel kaynaklara eklenmesi, referans gösterilmeksizin çalışmalarda kullanılmasının ciddi problemlere mahal verebildiğinin altını çizen Kırık, "Çünkü yapay zeka her zaman doğru cevabı verecek diye bir kaide yok. Unutmamamız gereken en temel nokta, var olan parametrelerin, verilerin, girdilerin sisteme eklemlenmesi ve daha sonra sorulan sorular üzerine bunların analizi esasına dayanarak cevapların sunulması söz konusu oluyor. İşte burada yanıltıcı bilginin sunulması, ciddi problemlerin ortaya çıkmasına sebebiyet verebiliyor." diye konuştu.

YAPAY ZEKA İŞSİZLİK VE İSTİHDAM SORUNUNA YOL AÇAR MI

Prof. Dr. Kırık, İngiltere'de yapılan bir araştırmada, doktorların teşhis koyamadığı bir hastaya yapay zeka aracılığıyla teşhis koyulduğunu aktararak, Rusya'da yapılan bir çalışmada ise bu ülke menşeili bir yapay zeka sohbet robotunun tıpta yeterlilik sınavından yüzde 83'lük dereceyle geçtiğini, bu nedenle tıp dünyasında yapay zekanın faydalı olup olmayacağı konusunda farkı görüşlerin olduğunu söyledi.

Medya ve eğlence sektöründe de yapay zekanın kullanıldığını, uygulamalar aracılığıyla müzik bestelendiğini ve senaryo hazırlandığını aktaran Kırık, şöyle devam etti:

"Bu durum bir işsizlik ve istihdam sorununu beraberinde getirebilir. Çünkü belki birçok insanın yapacağı işi sadece tek bir yapay zeka uygulaması üzerinden gerçekleştirmesinin söz konusu olduğunu ifade etmemiz gerekiyor. Telif davalarının artık medya aracılığıyla açılmaya başladığını da görüyoruz. Özellikle dünyanın en büyük yayın kuruluşları, yapay zeka sohbet robotlarına ciddi telif davaları açmaya başladılar. İzinsiz kullanmaları sebebiyle bu makalelerin tespiti söz konusu oldu. Bundan sonraki süreçte, burada medya aracılığıyla var olan bilgilerin, içeriklerin yayılması söz konusu olduğu için ilgili yapay zeka sohbet robotlarına telif davaları açılmaya başlandı. Bu da gelecekte hukuki sorunlarla karşı karşıya kalmamızı sebebiyet verebilir. Avrupa Birliği (AB) Parlamentosu bu alanda çalışmalarını sıklaştırmıştı. 2025 yılından itibaren yürürlüğe girecek yapay zeka yasasını çıkarttı. Belki önümüzdeki günlerde Türkiye açısından da bu tarz yasaların çıkması kuvvetle muhtemel olabilir."

Prof. Ali Murat Kırık, yapay zekayı bir bebeğe benzeterek, gelecek yıllarda yapay büyüyeceğini, gelişeceğini ve yetişkin bir insanın sahip olduğu bütün özellikleri kendi bünyesine dahil edebileceğini anlattı.

Türkiye'de yapay zekaya yatırımlar hızla artıyor

Türkiye'nin yapay zeka konusunda geri kalır bir ülke olmadığına işaret eden Kırık, gerek devlet kurumları aracılığıyla gerekse de özel sektör girişimleriyle yapay zekaya olan yatırımların giderek artmaya başladığını, bu konuda Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumunun (TÜBİTAK) başı çektiğini ifade etti.

Prof. Dr. Kırık, Yükseköğretim Kurulunun (YÖK) gelecekte somut adımlar atabileceğini, yeni yapay zeka programlarının, lisans ve lisans üstü programların açılacağını, bütün eğitim programlarına yapay zekanın entegre edilip buna uygun bir eğitim sisteminin yer alacağını dile getirdi.

Türkiye'deki yapay zeka sohbet robotlarına dair çalışmaların da tüm hızıyla devam ettiğini belirten Kırık, şunları kaydetti:

"ASELSAN ile HAVELSAN'ın bu alanda çalışmalarına şahit oluyoruz. Bununla birlikte özel sektörde Baykar'ın yerli ve milli sohbet robotunu geliştirmesi, bunu yaygınlaştıracak olmasının da ciddi bir avantaj olarak karşımıza çıkacağını ifade edebiliriz. Bunun sebebi şudur: Yerli ve milli teknolojilerin olması, doğru bilgiye ulaşabilme konusunda ciddi bir avantaj sağlayabilir. Çünkü bildiğiniz üzere dezenformasyon, çağımızın en büyük sorunlarından bir tanesi. Bazen bu tarz sohbet robotlarının yanlı ve taraflı cevaplar verebildiğini görüyoruz, bilgi saklayabildiğine de şahit oluyoruz. Geçmişte nasıl arama motorlarını kullanıyorsak, bugün de yapay zeka sohbet robotlarını kullanmaya başlayacağız. Orada en azından kıyas ve mukayese yapabilme şansımız söz konusuyken artık sadece soruları oraya sorarak cevapları oradan almaya başlayacağız. O yüzden yerli ve milli yapay zeka sohbet robotlarının, uygulamalarının gelişim göstermesi oldukça önemlidir. Türkiye'de tabii ki TÜBİTAK'ın başını çektiği ve Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi'nin de bu alanda yapacağı çalışmalar, Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığının aynı şekilde geliştirdiği yapay zeka zirvelerinin çok önemli olduğunu düşünüyorum."

Son dönemde hızla gelişen yapay zeka uygulamalarının seçimlere müdahale ve etkileme girişimlerini kolaylaştırdığını savunan Wray, bu konuda gerekli tedbirleri almak üzere çalıştıklarını vurguladı.

Wray, "ABD geçmişte yabancı (ülkelerden kaynaklı) zararlı etkileme girişimleriyle karşılaştı ancak bu seçim yılında ABD, yeni teknolojiler sayesinde daha hızlı dönüşen, daha fazla sayıda düşmanlıkla yüzleşecek. Burada yapay zeka, yabancı düşmanların zararlı etkileme girişimlerini daha fazla oranda ve daha basitçe yapabilmelerini sağlıyor." şeklinde konuştu.

FBI Direktörü, yeni teknolojilerle geliştirilen bu tür etkileme girişimlerinin eskiye göre daha örtük olduğunu, tespit edilmesinin eskiye göre daha zor olduğunu ifade etti.

Wray, kendilerinin de aynı seviyede uzmanlıkla bu tür zararlı teknolojik girişimleri ve uygulamaları takip edip kamuoyunu uyaracakları mesajını verdi.

ABD'de, 2016'da Donald Trump'ın kazandığı seçimlere Rusya'nın dolaylı yollardan ve sosyal medya araçlarını kullanarak etkileme girişiminde bulunduğu iddia edilmiş ve Kongrede soruşturma açılmıştı.

DÜŞÜNEREK BİLGİSAYAR FARESİNİ OYNATTI

Yeni bir gelişmeyle birlikte Musk, Twitter üzerinden katıldığı bir Space programında daha detaylı bilgi verdi. Musk, Neuralink çipi takılan ilk insanın düşünerek bilgisayar faresini ekranda oynatabildiğini ifade etti. Bu açıklama, beyin-bilgisayar arayüzü teknolojisinin geleceği hakkında heyecan uyandırdı.

Neuralink'in insan deneylerine başlaması için gerekli olan onayı geçtiğimiz yıl FDA'dan alındığı belirtiliyor. Bu onayla birlikte, şirketin beyin çipinin insanlarda denenmesi için önemli bir adım atılmış oldu. Daha önce yapılan testlerde, çiplerin beyindeki sinyalleri başarıyla yorumlayarak cihazlara aktarabildiği gözlemlenmişti.

Neuralink'in amacı, beyne yerleştirilen çipler sayesinde felç gibi nörolojik rahatsızlıkları tedavi etmek ve engelli kişilerin hayat kalitesini artırmak. Musk ve ekibi, bu teknolojinin insan sağlığı ve yaşam kalitesi üzerindeki olumlu etkilerini kanıtlamak adına çalışmalarını sürdürüyor.

İnsanları ve bilgisayarları birbirine bağlamak için ultra yüksek bant genişliğine sahip beyin-makine arayüzleri geliştirmek isteyen Neuralink, beyin bozukluklarını tedavi etmeye, insan beynini korumaya, geliştirmeye ve sonunda insanları yapay zeka ile birleştirmeye yardımcı olacak.

Elon Musk, X sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, ilk kez bir insana Neuralink tarafından implant yapıldığını açıklamış ve sürecin iyi gittiğini söylemişti.

Siber saldırganların hedefi olabilir

Bilgisayar güvenliği uzmanı Roger Grimes, Nueralink çipinin ölümcül olabileceği konusunda uyardı.

Siber güvenlik uzmanı, geçmişte implant edilebilir tıbbi cihazların ve çiplerin çoğunun hacklenebilir olduğunun kanıtladığının altını çizdi.

Uzman, yapay zeka beyin çiplerinin nasıl hacklenebileceği ve bir siber suçlunun bu çipleri nasıl kullanacağını açıkladı.

Neuralink beyin çipleri en azından şimdilik internete bağlı değil. Çiplerin internete bağlanması, siber tehlike riskini önemli ölçüde artırabilir.

İkinci olarak, çiplerin hacklenmesi için siber suçluların Neuralink beyin çipinin hangi bilgisayar işletim sistemini kullandığını bilmesi gerekiyor.

Çip, geleneksel yazılımları kullanmadığı için, korsanlar tarafından ele geçirilme olasılığı azalıyor.

Üçüncü olarak, çipin hacklenmesi için muhtemelen fiziksel yakınlık gerekebilir. Şu anda, Musk'ın beyin çipinin yerleştirildiği ilk insanın kimliği gizli ve nerede olduğu bilinmiyor.

Ya Neuralink hacklenirse?

Zorluklara rağmen, insanlık geçmişte birçok tıbbi cihazın hacklendiğine şahit oldu. Neuralink'in beyin çipi de, uygun koşullar sağlandığında bilgisayar korsanlarının hedefi haline gelebilir.

Uzmanların en büyük endişelerinden biri, kullanıcının hayatının tehlikeye girmesi. Siber güvenlik uzmanı Grimes, geçmişteki saldırıların kullanıcılara zarar verdiği hatırlattı.

Tartışmaya rağmen SpaceX ve Tesla CEO'su Elon Musk, Neuralink için büyük hedeflere sahip ve şirketin obezite, otizm, depresyon ve şizofreni gibi durumları tedavi etmek için çip cihazlarının hızlı bir şekilde cerrahi olarak yerleştirilmesini kolaylaştıracağını söylüyor.

Türkiye'nin tek optik fiber ve sensör fiber preform üretim altyapısına ve optik fiber çekim kulesine sahip UNAM'da baş araştırmacılardan Dr. Mustafa Ordu, giyilebilir sağlık teknolojileri üzerine yürüttükleri projeye ilişkin açıklama yaptı.

UNAM'da yapılan araştırmalarda kullanılan piezoelektrik ve triboelektrik özellikli fiberlerin tek seferde kilometrelerce uzunluğa kadar üretilme kapasitesine sahip olduğunu anlatan Ordu, bu fiberlerin savunma sanayisinden sağlık sektörüne kadar farklı endüstrilerin ihtiyaçlarına uygun üretildiğini aktardı.

Laboratuvarlarında geliştirdikleri "elektrik üretebilen esnek fiberler" projesiyle giyilebilen teknolojiler konusunda araştırmalar yaptıklarını belirten Ordu, akıllı sensörleri fiberler ve iki boyutlu malzemelerle yaptıklarını söyledi.

Daha önce de fiber sensörlü ayakkabılar geliştirdiklerini dile getiren Ordu, bu sürede çalışmayı daha ileri götürdüklerini ve giyilebilir fiber sensör teknolojisi odaklı yerli ve milli ürünler için TÜBİTAK desteğiyle bir şirket kurduklarını aktardı.

Ordu, yeni çalışmalarında ise giyilebilir yeni bir sağlık teknolojisi ortaya koyduklarını belirterek, şu bilgileri verdi:

"Bu teknoloji, diğerine göre biraz daha ileri seviyede. Önceki teknolojimizde bir örgü fiber kullanarak bir sistem oluşturuyorduk, yeni teknolojimizde ise tek bir fiber üzerinden ölçüm yapabiliyoruz. Tek bir fiberle kalp atışı, kandaki sistolik-diastolik değerler, kardiyovasküler yaşlanma, damar elastisitesi ve nefes alışverişi gibi sağlık değerlerini aynı anda ölçebilen bir teknoloji geliştirdik."

KENDİ ELEKTRİĞİNİ KENDİ ÜRETİYOR

Giyilebilir özellikteki teknolojinin ağırlığının tek bir fiberden oluştuğu için bir gramdan daha az olduğunu bildiren Ordu, "Teknolojinin önemli bir özelliği de ilave güç gerektirmemesi. Nabza yerleştirilen tek bir fiber sayesinde sistem, bilek ya da basınç hareketleriyle kendi elektriğini üretebiliyor. Bu sinyal, kablolu veya kablosuz sistemler aracılığıyla bir bilgisayara ya da telefona iletilerek düzenli şekilde sağlık verilerinin takibi sağlanabiliyor" diye konuştu.

Sistemin, damar içine girilmeden dışarıdan ölçüm yapabildiğini ifade eden Ordu, "Hatta bir kıyafetin üzerinden bile algılama yapabiliyor. Örneğin bir bileklik olarak kullanıldığında direkt cilde temas etmesi gerekmiyor" dedi.

Ordu, teknolojinin hastanelerde kullanımının hedeflendiğini vurgulayarak, "Bu teknolojimizin, özellikle yoğun bakım üniteleri ve ileri cerrahi operasyonlar esnasında damar içine girmeden kesintisiz ölçüm yapma avantajı sunarak sağlık sektörüne önemli katkı verme potansiyeli bulunuyor" diye konuştu.

HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ İLE TESTLER YAPACAKLAR

Akıllı saat benzeri sağlık teknolojilerinin nabız gibi çeşitli ölçümünün optik sistemlerle yapıldığını ve ilave güç gerektirdiğini belirten Ordu, "Bizim teknolojimizin ilave güç gerektirmemesi bir yenilik. Bu bize büyük tasarruf sağlıyor. Gelecekte burada kullandığımız fiberler, bilek hareketleriyle sağlanan enerjiyle kendi kendini şarj edebilecek duruma gelecek. Biz, dünyada bu alanda yapılan çalışmalarla aynı noktadayız, geç kalmadık" dedi.

Dr. Mustafa Ordu, Hacettepe Üniversitesi ile bu alanda ortak çalışmalar yapmaya hazırlandıklarını ve sistemi test edeceklerini sözlerine ekledi.

Bajaria bu kararı, "Kullanıcılarımız film izlemeyi seviyorlar ve bu filmleri Netflix'te izlemek istiyorlar." diyerek savundu.

Bajaria, filmlerini sinemalarda da gösteren Amazon ve Apple'a atıfta bulunarak, bazı rakiplerinin bu yöntemi tercih ettiğini ama kendilerinin tek odağının dijital platformları olacağını ifade etti.

AA muhabirinin, Facebook'un kuruluş yıl dönümü dolayısıyla derlediği bilgiye göre, Mark Zuckerberg ve 3 arkadaşının 4 Şubat 2004'te Harvard Üniversitesi'ndeki yurt odasında kurduğu Facebook, dünya çapında en çok kullanılan sosyal platform olmaya devam ediyor.

Şirket, WhatsApp ile Instagram gibi popüler uygulamaları da bünyesine katarak yıllar içinde hızla büyüdü.

İmaj değişikliğine giderek 2021'de yoluna "Meta" ismiyle devam etme kararı alan şirket, yıllar içinde yaşanan skandalların, veri güvenliği, rekabet ihlalleri ve sansüre ilişkin eleştirilerin gölgesinde çalışmalarını sürdürüyor.

Şirket, özellikle genç kullanıcılarını kaybetmeye başlamasının ardından metaverse vizyonu ortaya koydu.

Mark Zuckerberg, Eduardo Saverin, Dustin Moskovitz ve Chris Hughes'ın ilk olarak sadece Harvard Üniversitesi öğrencileri için kurduğu Facebook, herkesin üye olabileceği formata sahip hale gelmesiyle 2006'dan itibaren kullanıcı sayısında artış yaşadı.

Bu tarihten itibaren sitenin kullanıcı sayısı hızla artarken, şirket, sosyal ağ platformunun yanı sıra "Facebook Messenger", "Facebook Watch", "Facebook Portal ve "Facebook Marketplace" gibi başka ürünler ve hizmetler sunmaya başladı.

Facebook, 2012'de halka arz edilirken, kurulduğu günden bu yana birçok şirketi bünyesine kattı. Bu şirketler arasında en öne çıkan alımlar ise Instagram ve WhatsApp oldu. Şirket her gün en az 3 milyar kişinin sürekli ürünlerinden birini kullandığını açıkladı.

Facebook, 2012'de fotoğraf ve video paylaşma uygulaması olan Instagram'ı 1 milyar dolara satın alırken, 2014'te anlık mesajlaşma uygulaması WhatsApp için 19 milyar dolar ödedi.

Veri ihlali nedeniyle 2019'da 5 milyar dolarlık para cezası

Facebook, halka arzının ardından geçen 10 yılı aşkın sürede birçok skandal ve eleştiriyle karşı karşıya kaldı.

Merkezi Londra'da bulunan Cambridge Analytica adlı veri analiz firmasının, 87 milyon Facebook kullanıcısının hesaplarından izinsiz topladığı kişisel verileri, ABD'de Kasım 2016'da başkanlık seçimleri ile İngiltere'de Haziran 2016'daki Avrupa Birliği (AB) referandumunu etkilemek için kullandığına dair suçlamalar, küresel ölçekte krize yol açtı.

ABD Federal Ticaret Komisyonu da (FTC) 2019'da Facebook'u, veri ihlali nedeniyle 5 milyar dolarlık rekor para cezasına çarptırdı.

Rekabet ihlallerine yönelik tartışmaların da odağında olan Facebook hakkında, ABD ve AB'de "tekelcilik" soruşturmaları açıldı. ABD'de 2019'da New York Başsavcılığı öncülüğünde 8 eyalet, Facebook hakkında tekelcilik soruşturması başlatırken, 2020'de 46 eyalet ve ABD Federal Ticaret Komisyonu, "tekelcilik ve rekabeti imkansız hale getirmekle" suçlanan şirkete iki dava açtı.

AB de 2021'de ürün alışveriş hizmeti Facebook Marketplace'e ve seri ilanlarına yönelik rekabet soruşturması başlatıldığını duyurdu. Facebook muhbiri olarak 2021'de ortaya çıkan şirketin eski çalışan Frances Haugen ise sosyal medya devinin kamu yararı ile şirket karı arasında bir çatışma olduğunda kendi çıkarını seçtiğini iddia etti.

Metaverse vizyonunu 2021'de ortaya koydu

Yaşanan skandallar sonrası özellikle genç kullanıcılarını kaybetmeye başlayan Facebook, 2021'de metaverse vizyonunu ortaya koydu.Metaverse alanında peş peşe yaptığı atılımlarla dikkati çeken şirket, ismini de "Meta" olarak değiştirdi.

Meta Üst Yöneticisi (CEO) Zuckerberg, şirketi gelecek 5 yıl içinde bir sosyal medya firması olmaktan çıkararak bir metaverse şirketine dönüştürmeyi hedeflediğini açıkladı. Böylece şirket, metaverse ile aynı fiziksel alanda olmayan insanların oluşturabileceği ve keşfedebileceği bir dizi sanal alan sunma planına yönelik çalışmalarını hızlandırdı.