Değerli Aydınlılar,
Bu hafta sizlere ülkemizde kendine yaygın olarak yer edinen ve kanaatimizce kanayan bir yara olmaktan çıkıp, bir kangren ve toplumsal bir anomali haline gelen, insanların üzerindeki baskının, yıldırmanın ve belki de tehdit etmenin aracı haline dönüştürülen taşeronluk ve taşeron işçiliği hakkında bazı bilgiler vermeye çalışacağız.
Taşeron uygulamasının temel motifi maliyetlerin özellikle de işgücü maliyetinin düşürülmesidir. Bu sistem, çalışma ilişkilerini güvensizleştiren, sendikasız ve toplu sözleşmesiz ve hatta iş yasası dışında işçi çalıştırmanın bir aracı haline gelmiş durumda. Geçmişte istisna olan taşeron/alt işveren uygulaması günümüzde yaygın bir istihdam biçimi haline geldi. 1980'li yıllarla birlikte bütün dünyada taşeronlaşma sermayenin yeni uluslararası stratejisi içerisinde önemli bir yere sahip. Bu strateji genel olarak iş ilişkilerinin, çalışma sisteminin esnekleştirilmesi, kuralsızlaştırılması olarak da adlandırılmakta. Taşeronun gerçek boyutlarını ortaya koyacak sağlıklı istatistikî veriler yok. Ancak Türkiye’de 1980’li yıllarda artmaya başlayan taşeronluğun, AKP döneminde tam bir patlama yaşadığı biliniyor. Bakanlık açıklamalarına göre 2002 yılında 358 bin olan taşeron işçi sayısı günümüzde 1,7 milyona ulaşmış durumda.(1)
Memleketin genelinde bu durum hâkim. Aydın Büyükşehir statüsüne geçtikten sonra üzerine düşecek işleri yapmak, ve “maliyetleri düşürmek “adına doğacak eleman açığını taşeronluk ve bunun doğal sonucu olarak da taşeron işçililer ile kapatmaya başladı. Yapılan ihalelerden anlaşılan bu. Aydın Büyükşehir Belediyesinin burada taşeronlaşmaya herhangi bir şekilde tepki göstermeyip kabul edişi, belki de ideolojisi gereği reddetmesi gerekirken işgücü maliyetinin düşürülmesi, verimlilik artışı ve sair sebepler ile açıklanabilir. Ancak bu emeğin suiistimal edildiği gerçeği değişmez.
Nasıl oluyor derseniz. Mesela bir belediye düşünün. Büyük olsun. Diyelim ki bu belediye bulunduğu bölgede vereceği hizmetler için eleman ihtiyacını karşılamak için işçi alımı yapacak olsun. İhaleyi “ istediği” firmaya verebilir. Esas sorun ondan sonra başlar Taşeron işçinin yasal hakları tam anlamı ile yoktur. Bir tutanaklık iş akdiniz vardır ve istenileni yapmadığınız zaman kapının önüne konulursunuz. . Örneğin; çalışma alanınızda iş güvenliği yoksa ya da iş yerinde sağlıksız koşullar varsa işçinin çalışmama hakkı da var. Ancak bu durumda bu haklı taleplerinizin karşılanması yerine, işten çıkarılmanız söz konusu. Bırakın bu durumda “çalışmıyorum” demeyi duruma yasal itiraz hakkınızın bile olmaması, bu durumun nasıl dayatıldığı gerçeğini gösteriyor. Taşeronlaşmanın getirisiyle birlikte patronların iş güvenliği ihmali konusunda ise sınır tanımadıkları aşikâr. Bu son zamanlarda yaşanan iş cinayetleriyle birlikte adeta ispatlanır oldu. Yaşanan bu iş cinayetlerine, sakat kalmalara ve her türlü sömürüye karşı direnmek aynı zamanda taşeron sisteme karşı direnmek olarak görülmelidir.(2)
Anayasamıza göre angarya yasaktır ama taşeron sisteminde hepsi “serbesttir” denilebilir. Açılış törenlerine gitmek tabii bir vazife değildir. Peki, gelmezsen veya toplantı yerinden erken ayrılırsan ne olur? Herşey mümkün. Durum o kadar vahim ki taşeron işçiler işten kovulma yerine, yevmiye kesintisine rıza göstermek zorunda kalırlar. Hatta bu yetki sahibi sizi toplar verir ayarı. Elimde bilmem kaç bin CV(özgeçmiş) sözünü eder, parmak tekrar tekrar sallanır. Mobbing’in (iş yerinde psikolojik terör) en kralı yapılır hiç kimse gıkını çıkar(a)maz.. Mühendisi, mimarı, işçi olanı asgari ücretten taşeron işçi statüsünde çalıştır sonra bir de geç hava bas. Lafa geldi mi emekçi kardeşlerimiz, kimseyi aç bırakmayacağız. Şahsi kapris veya menfaat temini konusuna hiç girmeyelim bunu sizin hayal gücünüze bırakalım. “Emek sömürülmeden kalkınma olmaz” denir. Emeğin sömürüldüğü kesin de, kalkınma tarafı tam bir muamma!
Memleketler parasızlıktan değil ahlaksızlıktan çökerler. (CICERO)
(1) http://t24.com.tr/yazarlar/aziz-celik/
(2)http://meydangazetesi.org/gundem