ABD’nin İran’a yönelik savaşı çok yönüyle Çanakkale Savaşı’na benziyor. Hürmüz Boğazı ABD’nin kâbusu oldu. Uzadıkça da Çanakkale’deki gibi “denizden olmadı karadan deneyelim”e döndü. Şimdi de denizden geçmenin yanı sıra karadan çıkarma konuşuluyor. Bunun zor olacağı uzmanlar tarafından dile getiriliyor. Çanakkale Savaşını iyi belinlere göre olanlar tekrar niteliğinde.
Çanakkale Savaşı Türk milletinin varoluş savaşıydı orada bütün gücünü kıt imkanlara rağmen ortaya koydu. Hürmüz Boğazındaki savaş da İran milletinin var oluş savaşı niteliğinde. Çanakkale’de İngiliz emperyalizmi büyük bir yara alırken, Hürmüz’de de ABD emperyalizminin kurduğu düzen sarsılıyor. İran’a yönelik saldırılar füzelerle cevap alırken, Çanakkale’de denizden geçmeye kalkan İngiliz ve Fransız donanması mayınlara ve karadaki tabyalardan atılan toplarla denizin dibini boyladı.
NE DENİZDEN NE DE KARADAN
25 Nisan 1915 tarihinde başlayan kara savaşı ise tam manasıyla hüsrana döndü ve düşman bölgeye sevk ettiği 500 bin kişilik kuvvetiyle Çanakkale’yi karadan da geçemedi. Büyük kayıplara uğradı. 20 Aralık 1915 ve 9 Ocak 1916 tarihlerinde gerçekleştirdiği tahliye harekatıyla bölgeden Atatürk’ün deyimiyle “Tam manasıyla kaçtılar!”
Hava savaşıyla başlayan İran savaşı, Hürmüz Boğazını geçme konusuyla yeni bir boyut kazandı. Burada da “İran boğazı mayınlarsa ne olur” konusu tartışılmaya başlandı. Bu haliyle de dar boğazları geçmenin savunana göre daha zor olduğu konuşuluyor. İlginçtir Çanakkale’de de düşman kuvvetler kendilerine çok güvenerek önce kara desteği olmadan denizden geçmeye kalktı. Ancak mayınlara çarparak geri dönmek zorunda kaldı. 18 Mart 1915 günü üç zırhlıları mayınla battı. 3 zırhlıları da mayın ve top mermileriyle ağır yara alarak geri çekilmek zorunda kaldı. Bugüne ders olması amacıyla Çanakkale Savaşı sırasında batan ve batırılan gemilerin listesini yayınlayalım:
KAYBOLAN GEMİLERİN LİSTESİ
Fransız Gemileri: Bouvet Zırhlısı 18 Mart 1915’te mayına çarparak battı, Saphir Denizaltısı 15 Ocak 1915’te karaya oturdu, Joule Denizaltısı 1 Mayıs 1915’te mayına çarptı, Mariotte Denizaltısı 26 Temmuz 1915’te ağlara takıldı, Turquoise Denizaltısı 30 Ekim 1915’te karaya oturdu.
İngiliz Gemileri: Irresistible Zırhlısı 18 Mart 1915’te mayına çarptı, Ocean Zırhlısı 18 Mart 915’te mayına çarptı, Goliath Zırhlısı 12 Mayıs 1915’te torpillendi, Triumph Zırhlısı 25 Mayıs 1915’te denizaltı tarafından batınldı, Majestic Zırhlısı 27 Mayıs 1915’te denizaltı tarafından batırıldı. Raglan Monitoru 20 Ocak 1918’de top ateşiyle batırıldı, M-28 Monitoru 20 Ocak 1918’de top ateşiyle batırıldı, E-15 Denizaltısı 17 Nisan 1915’te karaya oturdu, E.14 Denizaltısı 25 Ocak 1918’de mayına çarptı, AE-2 Denizaltısı 30 Nisan 1915’te top ateşiyle batırıldı, E-7 Denizaltısı 4 Eylül 1915’te ağlara takıldı, E.20 Denizaltısı 1 Kasım 1915’te denizaltı tarafından batırıldı.
Türk-Alman Gemileri: Mesudiye Zırhlısı 13 Aralık 1914’te Çanakkale’de B -ll denizaltısı tarafından batırıldı, Barbaros Hayrettin Zırhlısı 8 Ağustos 1915’te Marmara’da E-14 denizaltısı tarafından batırıldı, Mecidiye Kruvazörü 2 Mayıs 1915’te Odesa’da mayına çarparak battı, Breslau (Midilli) Kruvazörü 20 Ocak 1918’de Limni’de mayına çarparak battı, Demirhisar Torpidosu 16 Nisan 1915’te Minerva’mn top ateşiyle battı, Yarhisar Torpidosu 3 Aralık 1915’te Marmara Denizi’nde E-11 denizaltısı tarafından batırıldı. (Prof. Dr. Mete Tunçoku- Doç. Öğ. Kd. Alb. Cemalettin Taşkıran, Çanakkale, Churchill ve Anzaklar, Genelkurmay Başkanlığı ATASE Yayınları, 2000, s97-98.)
SAVAŞTAN NOTLAR
18 Mart 1915 günü gerçekleşen Deniz Savaşında 18 ağır zırhlıdan 3’ünü mayın batırırken, 3’ünü de topçular ağır şekilde yaraladı. Deniz Savaşı tam manasıyla mayıncıların ve topçuların müşterek zaferi oldu.
Yüzbaşı Tophaneli İsmail Hakkı Bey komutasındaki Nusret mayın gemisinin bilinenin aksine 17/18 Mart 1915 gecesi değil. 10 gün önceden 7/8 Mart gecesi 11. Mayın Hattı olarak 26 adet mayını plan dahilinde Erenköy Koyundaki Karanlık Limana döşediğini ortaya koydu.
Büyük küçük Türk tarafı da dahil toplam 250 gemi Çanakkale Boğazında ya da girişinde battı…
Çanakkale Savaşı’nda deniz, kara ve hava kuvvetleri kullanıldı. Mayınlar ve keskin nişancılar etkili oldu. Denizaltılar da çok korku saldı ve gemi batırdı… Nisan’da başlayan kara savaşlarının hızı ekim ayındın sonra durdu. Her iki taraf da yaklaşık 500+500 bin askeri karada savaştırdı. Karşılıklı 250 bin ölü, yaralı ve kayıp verildi.
18 Mart’a kadar 11 hatta 405 mayın döşendi. 5 savaş gemisinden sökülen toplar da Boğaza konuldu. Filonun kadrosunda 49 İngiliz savaş gemisi, 13 Fransız gemisi olmak üzere toplam 62 gemi bulunuyordu.
Kayıplar Londra’da da olumsuz etki yapar ve dönemin en modern gemilerinden biri olan Queen Elizabeth'in de kaybı göze alınamayarak acilen İngiltere'ye geri çağrılır. İş daha da büyür ve İngiliz Deniz Kuvvetleri Kurmay Başkanı Amiral Lord Fisher ve Deniz Bakanı Winston Churchill görevlerinden istifa etmek zorunda kalır. Dönemin Başbakanı Herbert Henry Asquith da 1916 yılında istifa etti.
İngiliz ve Fransız ortaklığı 18 Mart 1915 gününden sonra bir daha boğazı geçmeyi düşündü ancak “olur” alamadığı için denemedi. İkinci bir kâbusu yaşayamayız, karaya çıktınız ilerleyin dendi.
“Düşman bizim gemilerin dumanını görse kaçar” diyen İngilizler, Anafartalar Savaşından sonra “Asil Türk Ordusuna karşı savaşıyoruz” diyerek gerçeği teslim etti. İstanbul’da Türk kahvesi içecekler ve Osmanlı bankasını soyacaklardı. Ancak hiçbiri olmadı… Çanakkale onlar için unutulmayacak bir travma yarattı ve Birinci Dünya Savaşının kaderini değiştirdi.
İngiltere ve Fransa’nın ortağı Çarlık Rusyasına yardım gidemeyince 1917 yılı şubat ve kasım aylarındı iki büyük ihtilal oldu ve Çarlık rejimi yıkıldı. İşçi ve köylülerin ortak hükümeti kuruldu. Dünya tarihini değiştiren olayların başlangıcı oldu. Rus Bolveşik Devrimi Türk Devriminin de en büyük destekçisi oldu. Emperyalizm ve kapitalizme karşı ortak mücadelenin birlikteliği kuruldu.