İnsanlar bazen sahip oldukları zenginliklerin farkına varamazlar. Onca ekonomik sıkıntı yaşarlar, çaresizlik içinde çare ararlar kendi kendilerine. Şikâyet ederlerken, söylenirlerken bir hazinenin üstünde oturduklarını fark etmezler.

İşte Aydın da böyle.

Aydın hiçbir zaman bir sanayi kenti olamadı. Sanayi tesisleri de genellikle tarıma dayalı gelişti. Zeytinyağı fabrikaları, Çırçır fabrikaları, iplik fabrikası öne çıktı hep. Ama Aydın ekonomisini sürükleyemedi. Birde Aydın Tekstil deneyimi, insanlardaki olumsuz algıyı pekiştirdi.

Eski zamanlardan beri Aydın ekonomisini tarım ve tarımsal ilişkiler belirledi.  Tarihte Evliya Çelebi’nin tanımladığı gibi, Aydın Dağlarından yağ, ovalarından bal akan bir şehir olarak tanımlandı. Gerçekten de öyle, pamuk, incir ve zeytin Aydını sırtında taşıdı deyim yerindeyse. Ama 2017 yılı itibariyle, yaşanan çevre kirliliği tarımı olumsuz etkilemeye başladı.

Aydında yaşanan esnaf, sanatkâr ve tacirler hep bir arayış içine oldu. Aydına yeni bir soluk getirecek, alışılmış şeylerin dışında bir şeyler bekledi. Ama ekonomi her geçen gün biraz daha bozuldu ve o mucize bir türlü gerçekleşmedi.

Aydın’da keşfedilmeyen gizili hazineyi biliyor musunuz?

“Nasıl yani, Aydın hiç kimsenin bilmediği ne hazinesi var?” dediğinizi duyar gibiyim.

Aydının keşfedilmeyen gizli hazinesi var. Gerçekten gizli bir hazine.

Tralleis ve içinde barındırdığı A r s e n a l.

Tralleis’te bulunan Arsenal nedir kısaca bir göz gezdirelim.

Arsenal’in, çağlar boyu askeri garnizon kenti olan Tralleis’in önemli bir askeri yapısı olduğu iddia edilmiş. Gymnasium’un 300 metre kuzeyinde, Antik Tralleis-Efes yoluna açılan bir vadinin kuzey yamacına yapılmıştır.

Üç katlı yapının birinci katı Helenistik dönemde yapılmış, sonraki dönemlerde ikinci ve üçüncü katlar da eklenerek yapı anıtsal boyutlar kazanmıştır. Arsenal yapısının girişinde yer alan girişler, tünellerle şehrin önemli merkezlerine, akropole ve askeri yapılara bağlanmıştır.

Tünel yükseklikleri ihtiyaca göre belirlenmiş olup, bazı yerlerde 9 metre, bazı yerlerde 4 metre olarak değişmektedir. Tüneller kendi içinde bir labirenti andırmaktadır. Bu tünellerde belirli aralıklarla kapılar ve savunma setlerinin yapıldığı görülmüştür. Hava sirkülasyonunun sağlanması için belirli aralıklarla havalandırma bacaları açılmıştır. Bazı yerlerde tüneller iki katlı olup, gidişli gelişli olarak kullanılmıştır.

Arsenal olarak tanımlanan yapıya bağlı tünellerden yaklaşık 1000 metrelik bir bölüm açılmış olup, şimdiki Aydın ilinin kent merkezinin altına kadar ilerlemektedir. Geri kalan bölüm henüz açığa çıkarılmamıştır. Arsenal bugün için güvenlik nedeniyle ziyarete kapalıdır.

Buraya kadar klasik bilinen bilgileri aktardım sizlere. Arsenal’in önemini açıklayabilmek için belki de şu soruların cevabına ulaşmak gerekir;

Arsenal’e bağlı tüneller nereye ulaşmaktadır?

Bu tüneller Aydının altını bir ağ gibi sarmakta mıdır?

Bu tüneller, yer altında başka yapılar barındırmakta mıdır?

Arsenal tünelleri antik Efes’e kadar ulaşmakta mıdır?

Arsenal ve tünelleri neden definecilerin gözde mekânları arasında yer almaktadır?

Aydında yaşayan bir insan olarak, etki ve yetki sahibi yöneticilerimizin Arsenal’e bugüne kadar gerektiği önemi vermemesini anlamıyorum. Bir kez düşünün böyle bir tarihi doku başka bir ülkede veya başka bir şehirde olsaydı ne olurdu?

1)Nevşehir Derinkuyu Yeraltı Şehri

Nevşehir Derinkuyu yeraltı şehri en önemli örneklerden biri. Kapadokya bölgesinin jeolojik oluşumu sayesinde inşa edilmiş sekiz katlı Derinkuyu Yeraltı Şehri, büyük bir topluluğu içinde barındıracak ve ihtiyaçlarını karşılayacak mekânlardan oluşuyor. Bölgede bulunan bir diğer örnek olan Kaymaklı Yeraltı Şehri'nden farklı olarak Derinkuyu'da bir misyonerler okulu, günah çıkartma yeri, vaftiz havuzu ve ilgi çekici bir kuyu da bulunuyor. Bu yer Nevşehir için son derece önemli bir turistik ziyaret noktası.

2)Nevşehir’de 2015 yılında TOKİ’nin kentsel dönüşüm projesi sırasında tesadüfen 'dünyanın en büyük yeraltı şehri' ortaya çıktı. Çalışmaların tamamlanmasının ardından bir bölümünün 2018 yılında turizme açılacağı belirtilen şehrin, araştırma ve temizlik çalışmalarına 100'ü aşkın kişi katılıyor. 11 mahalleyi içine alan 360 bin metrekarelik alanda rastlanan bulgular heyecan verici olarak değerlendiriliyor.

Nevşehir Belediyesi tarafından projelendirilen “Nevşehir Kalesi Etrafı Kentsel Yenileme Projesi” uygulaması sırasında ortaya çıkartılan ve günümüzden 1400 yıl öncesine uzandığı tahmin edilen yeraltı şehrinde tarihi yapılar gün yüzüne çıkıyor.

3)İran’da 2 bin yıllık yeraltı şehri ortaya çıkarıldı. İran’ın Hamedan eyaletindeki Samen kentinde 2000 yıllık bir yeraltı şehrini ortaya çıkardı. Arkeologlar 10 yıldan uzun süren kazılar sonucunda, İran’ın Hamedan eyaletindeki Samen kentinde 2000 yıllık bir yeraltı şehrini ortaya çıkardı. İran Kültürel Miras il müdürü Ali Khaksar, “Tahran’ın 400 km batısında bulunan ve geçici olarak Samen Yeraltı Şehri adını alan şehir modern Samen şehrinin altında yer alıyor.” şeklinde beyanda bulunmuş.

4)Petra Yeraltı Şehri

Petra Yeraltı Şehri, Ürdün’ün Hor Dağı’nın eteklerinde bulunur. Petra Yer Altı Şehri, Ürdün’ün en önemli turizm merkezlerinden biridir. M.Ö 6. yüzyılda inşa edilmiş olan Petra Yer Altı Şehri, dev bir şehir meydanını, büyükçe bir tiyatroyu ve yine dev bir kaleyi bünyesinde barındırır. UNESCO Dünya Mirasları Listesi’nde bulunan bu yer altı şehri aynı zamanda Petra Antik Kenti’nin en önemli parçasını oluşturur.

5)Giza Labirenti

Dünyanın en önemli 5 mimari yapısı arasında bulunan Giza Piramidi, insan eliyle inşa edilmiş en komplike yapı olmasının yanı sıra sahip olduğu yer altı labirentleri ile de hayli dikkat çekici. Araştırmalar sırasında piramidin hemen altında devasa büyüklükte bir yer altı şehri olduğunu keşfeden araştırmacılar durumu hemen rapor etse de yer altı şehrinin keşfi uzun yıllar sürmüş. Günümüzde hala tam olarak keşfedilememiş olan Giza yer altı labirentlerinin belirli noktalarında zehirli gazların olduğu ve labirentlerin doğru şekilde tamamlandığında ulaşılan yerin Firavun mezarı olduğu biliniyor.

Arsenal’e bağlı tünellerin nereye ulaştığı, içinde neler barındırdığı, özellikleri, başka yeraltında yapılar yer alıp almadığı araştırılmalıdır. Şu ana kadar 1000 metre ilerlenmiş, daha ileriye gidilmemiştir. Yukarıdaki verdiğimiz örneklerden belki de daha önemli tarihsel dokulara ulaşılabilecektir. Şu halde bile tanıtımı yapılmış olsa, son derece dikkat çekici bir yapıdır. Aydın turizminin geliştirilmesi önemli bir kozdur.

Aydın Valiliği, Aydın Müze Müdürlüğü, Aydın İl Kültür Müdürlüğü, Aydın Büyükşehir Belediyesi Arsenal’le ilgili bugüne kadar ne yapmıştır? Sıradan bir vatandaş olarak soruyorum.

Velhasıl, Aydın üzerinde oturduğu hazinenin farkında değil.

Aydınpost ANDROID'de TIKLA İNDİR!   Aydınpost APPSTORE'da TIKLA